Prezydencki projekt ustawy o walce z pseudomedycyną budzi kontrowersje prawników

Prezydent Karol Nawrocki złożył do Sejmu projekt nowelizacji ustawy dotyczący ścigania i karania osób stosujących pseudomedyczne praktyki. Projekt został opublikowany na stronie internetowej prezydenta, a jego założenia przedstawiał szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki. Propozycja przewiduje wprowadzenie kar więzienia za nakłanianie do stosowania niekonwencjonalnych metod leczenia, gdy naraża to osobę na niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub utraty życia.

Prezydencki projekt i przewidziane kary

W projekcie ustawy przewidziano najwyższą karę do 15 lat pozbawienia wolności w przypadku, gdy wskutek działań szarlatana dojdzie do śmierci pacjenta. W sytuacji, gdy pacjent zaniecha leczenia lub podejmuje szkodliwe praktyki pod wpływem pseudomedyka, sprawcy grozi kara do pięciu lat więzienia. Jeśli pacjent dozna ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, kara może wynieść do 10 lat pozbawienia wolności. Rzecznik prezydenta Karola Nawrockiego, Rafał Leśkiewicz, podkreślił, że projekt wprowadza nowy typ przestępstwa – nakłanianie do niebezpiecznych decyzji zdrowotnych.

Ocena projektu przez prawników

Prawnik karnista dr hab. Mikołaj Małecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego ocenił, że projekt nie rozwiązuje istotnego problemu, jakim jest dezinformacja medyczna w internecie. Zwrócił uwagę, że przepisy penalizują nakłanianie, które zgodnie z Kodeksem karnym wymaga bezpośredniego oddziaływania na konkretną osobę. W związku z tym udostępnianie treści skierowanych do szerokiego grona odbiorców, na przykład w internecie, nie spełnia znamion nakłaniania i nie podlega karze na podstawie proponowanych przepisów.

Małecki wskazał, że jeśli osoba zainteresowana korzysta z pseudomedycznych praktyk na podstawie wcześniej obejrzanych lub przeczytanych materiałów, nie dochodzi do nakłaniania w kontakcie bezpośrednim. Dodał, że część zapisów projektu dotyczy sytuacji już penalizowanych, takich jak stosowanie przemocy, groźby, podstępu czy wykorzystywanie bezradności lub niepoczytalności osoby. Według niego, w takich przypadkach sprawca może być już obecnie pociągnięty do odpowiedzialności, na przykład gdy ktoś rezygnuje z leczenia onkologicznego na rzecz niezgodnych z wiedzą medyczną metod.

Kontrowersje wokół paragrafu 7 projektu

Dr hab. Mikołaj Małecki określił paragraf 7. projektu jako „wisienkę na torcie”, ponieważ jego zdaniem unieważnia on pozostałe przepisy. Paragraf ten stanowi, że nie popełnia przestępstwa osoba, która jedynie przedstawia informacje, opinie, oceny lub przekonania dotyczące postępowania leczniczego lub diagnostycznego, pod warunkiem że nie wprowadza umyślnie innej osoby w błąd ani nie stosuje przemocy, groźby czy podstępu, wykorzystując stosunek zależności, zaufania, przymusowe położenie, bezradność lub szczególną podatność osoby na oddziaływanie.

Małecki wskazał, że ten zapis pozwoli osobom stosującym pseudomedyczne praktyki budować linię obrony, argumentując, że nie nakłaniały, a jedynie informowały lub wyrażały swoje przekonania. Zaznaczył, że właśnie takie „jedynie informowanie” jest istotą społecznej szkodliwości i szerzeniem dezinformacji medycznej, która według niego powinna być penalizowana.

Prawnik podsumował, że projekt nowelizacji w praktyce nie zmieni sytuacji i nie wyeliminuje realnego problemu pseudomedycyny. Zaznaczył, że skazania za faktyczne nakłonienie do niebezpiecznych praktyk będą rzadkie i wystąpią dopiero w sytuacjach, gdy dojdzie do szkody zdrowotnej lub śmierci.

Wcześniej rządowa nowelizacja Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta została skierowana do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Oznacza to, że przepisy mające pomóc w walce z pseudomedycznymi praktykami nie będą obowiązywały do czasu rozstrzygnięcia TK w sprawie ich zgodności z Konstytucją.

Projekt prezydencki i opinie prawników pokazują złożoność problemu regulacji dotyczących pseudomedycyny oraz wyzwania związane z penalizacją dezinformacji medycznej i nakłaniania do niebezpiecznych praktyk zdrowotnych.