Orędzie Ursuli von der Leyen: Unia Europejska między siłą a wyzwaniami

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wygłosiła 16 września w Strasburgu szóste orędzie o stanie Unii Europejskiej (UE). To coroczne wystąpienie, wzorowane na amerykańskim orędziu prezydenta o stanie państwa, odbywa się przed Parlamentem Europejskim (PE). Von der Leyen wygłaszała je cztery razy w pierwszej kadencji oraz dwa razy w drugiej. W latach wyborczych, takich jak 2019 i 2024, orędzie nie jest wygłaszane, ponieważ w tych okresach kandydat na szefa KE przedstawia programowe exposé w lipcu, a jesienią trwa ustalanie składu nowej Komisji.

Stan i wyzwania Komisji Europejskiej pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen

W obecnej kadencji ustanowiono rekord prób usunięcia gabinetu Ursuli von der Leyen. W 2025 roku trzy razy głosowano mniejszościowe wnioski o odwołanie KE, a w bieżącym roku odbyło się już jedno takie głosowanie. Jesienią może nastąpić piąta próba. Do złożenia wniosku wystarczy 72 podpisy europosłów, jednak próba skutecznego odwołania wymaga znacznie wyższej liczby głosów. Krytyka działań KE pochodzi z różnych stron politycznych, w tym także z ugrupowań, które poparły von der Leyen i jej gabinet.

Ursula von der Leyen, mająca obecnie 68 lat, pozostanie na stanowisku przewodniczącej KE do października 2029 roku, czyli przez trzy lata po eurowyborach zaplanowanych na czerwiec 2026 roku.

Główne punkty orędzia i plany Komisji Europejskiej

W orędziu podkreślono zamiar umacniania konkurencyjności UE oraz jednolitego rynku poprzez redukcję obciążeń administracyjnych. Komisja Europejska planuje wprowadzenie około tuzina tzw. pakietów omnibusowych, które mają obniżyć roczne koszty administracyjne o około 17 miliardów euro.

Jednocześnie zapowiedziano utworzenie nowej instytucji – Europejskiej Korporacji Surowców Krytycznych. Jej zadaniem miałoby być wspólne pozyskiwanie i tworzenie zapasów deficytowych materiałów niezbędnych w różnych gałęziach przemysłu. Pomysł ten pojawił się obok propozycji ograniczenia biurokracji, co stanowiło jeden z elementów orędzia.

W orędziu pojawiła się także zapowiedź przeniesienia do działań UE odpowiednika artykułu 4 traktatu waszyngtońskiego z 1949 roku, który w NATO zobowiązuje strony do wspólnych konsultacji w przypadku zagrożenia integralności terytorialnej, niezależności politycznej lub bezpieczeństwa którejkolwiek ze stron. Ursula von der Leyen podkreśliła, że Europa będzie broniła każdego metra kwadratowego swojego terytorium. Wskazała na brak podobnego zapisu w traktatach unijnych, które były wielokrotnie nowelizowane, ostatnio w 2007 roku w Lizbonie.

W trakcie orędzia przewodnicząca KE często używała pojęcia „Europa” zamiast „Unia Europejska”, co jest zrozumiałe z punktu widzenia intencji politycznych, ale niekoniecznie odpowiada prawnej i geopolitycznej rzeczywistości. Przykładem jest sytuacja Ukrainy, która jest państwem europejskim, ale nie jest członkiem UE.

Von der Leyen oceniła, że Unia Europejska jest obecnie najsilniejsza w swojej historii, ale jednocześnie może wydawać się najbardziej krucha. Wskazała na wyjątkowy czas, w którym UE funkcjonuje, charakteryzujący się zarówno wielkimi możliwościami, jak i poważnymi zagrożeniami.

Orędzie zawierało wiele obserwacji i diagnoz dotyczących sytuacji wspólnoty, jednak niektóre propozycje, takie jak tworzenie nowych instytucji, kontrastowały z planami ograniczenia kosztów administracyjnych.

Przewodnicząca KE pozostanie na stanowisku do 2029 roku, a jej gabinet będzie kontynuował działania w najbliższych trzech latach, w tym realizację zapowiedzianych inicjatyw.

Materiał przedstawia najważniejsze informacje dotyczące orędzia Ursuli von der Leyen oraz planów Komisji Europejskiej na najbliższe lata.