Koniec programu 800+, wyzwania budżetowe i zmiany w spożyciu alkoholu w Polsce

Program 800+ stopniowo będzie wygasał z powodu spadku liczby dzieci w Polsce. W najbliższej dekadzie liczba dzieci ma zmniejszyć się o około 1,8 mln, co jest pięciokrotnie większym spadkiem niż w poprzednich dziesięciu latach. Jeśli rząd zdecyduje się zamrozić nominalną kwotę dodatku 800 plus, wydatki na ten cel będą naturalnie maleć. Wydatki budżetowe mogą dzięki temu zmniejszyć się bez konieczności podejmowania dodatkowych działań politycznych.

Dzietność po wprowadzeniu programu 800+ wzrosła jedynie na krótki okres w 2017 roku, a następnie ponownie zaczęła spadać. Z kolei zagrożenie ubóstwem wśród dzieci zmniejszyło się o połowę, co potwierdzają dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS). W związku z tym pojawiają się propozycje przebudowy tego świadczenia, takie jak powrót do wypłat od drugiego dziecka, wprowadzenie kryterium dochodowego lub przekierowanie środków do samorządów na cele takie jak posiłki w szkołach. Doradca prezydenta Leszek Skiba sugeruje przegląd efektywności wsparcia, co może świadczyć o pojawiającej się refleksji politycznej w tej sprawie. Z drugiej strony powszechność programu jest czynnikiem zapewniającym mu poparcie społeczne.

Wyzwania budżetowe i możliwe kierunki konsolidacji finansów publicznych

Deficyt fiskalny Polski przekracza 7 proc. produktu krajowego brutto (PKB). Sam wzrost gospodarczy nie wystarczy, aby znacząco go ograniczyć, dlatego konieczna jest konsolidacja finansów publicznych. Rząd rozważa dwa główne kierunki działań.

Pierwszy z nich to zmiany w systemie podatkowym, które mogłyby zwiększyć dochody państwa. Wśród potencjalnych obszarów korekt wymienia się liniowy podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) dla przedsiębiorców, ryczałt oraz niezmienianą od lat ulgę na dzieci. Jednakże prezydent nie wyraża zgody na modyfikacje w podatkach, co ogranicza możliwość ich wprowadzenia.

Ciężar konsolidacji spadnie na wydatki publiczne. Planowane są zamrożenia transferów, ograniczenie inwestycji, zwłaszcza przy skromniejszych funduszach unijnych, oraz wolniejsze tempo wzrostu płac w sektorze budżetowym. Każde z tych działań może przynieść oszczędności rzędu jednego punktu procentowego PKB.

Ministerstwo Finansów prognozuje, że w 2028 roku dług publiczny może przekroczyć próg ostrożnościowy wynoszący 55 proc. PKB. W takiej sytuacji konsolidacja finansów publicznych miałaby odbywać się zgodnie z algorytmem ustawy, obejmującym zamrożenie płac, ograniczoną waloryzację emerytur oraz cięcia innych wydatków, połączone z podwyżkami podatków, aby zbilansować budżet.

Zmiany w spożyciu alkoholu i ich odzwierciedlenie w danych

Według danych Eurostatu rośnie odsetek Polaków deklarujących, że w ciągu ostatniego roku nie spożywali alkoholu. Ten wzrost jest najszybszy w Unii Europejskiej. Codzienne picie alkoholu deklaruje jedynie 0,5 proc. badanych. Dane te pochodzą z badań ankietowych, co może rodzić pytania o ich dokładność, zwłaszcza w kontekście popularności małpek z alkoholem.

Trend spadku spożycia alkoholu potwierdzają również inne raporty, w tym dane dotyczące wpływów z akcyzy na alkohol. W pierwszym półroczu roku wpływy te były nominalnie niższe niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Według GUS gospodarka nieobserwowana, czyli szara strefa, kurczy się od kilku lat, co wyklucza tłumaczenie spadku wpływów akcyzowych wzrostem nielegalnego obrotu alkoholem.

Raport „Młodzież 2025” opracowany przez CBOS i Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazuje, że młodzi ludzie rzadziej sięgają po alkohol i narkotyki. Jednocześnie rośnie zażywanie leków uspokajających bez recepty. Autorzy raportu przedstawiają dwie możliwe interpretacje tego zjawiska: pierwsza wiąże wzrost popularności farmaceutyków z kryzysem psychicznym i samotnością, druga z większą świadomością zdrowia psychicznego i próbą wsparcia się bez używania substancji psychoaktywnych.

We wrześniu inflacja wzrosła do 4 proc., przekraczając cel Narodowego Banku Polskiego (NBP). Głównymi czynnikami są drożejące paliwa i kryzys energetyczny. Inflacja bazowa nie wykazuje wzrostu i nie ma widocznej spirali cenowej. Prezydent podpisał ustawę o podatku od nadmiarowych zysków, co umożliwia powrót pakietu cen paliw niższych, co wpływa na argumenty dotyczące polityki stóp procentowych.

W sektorze ochrony zdrowia prywatne firmy doświadczyły kolejnych wycieków danych medycznych pacjentów. W ostatnim przypadku wyciekły informacje z oprogramowania gabinetów dentystycznych, w tym numery PESEL i część recept. To trzeci duży wyciek w ciągu kilku miesięcy, a jeden z nich objął aż 19 mln rekordów. Brak standardów ochrony danych w sektorze prywatnym oraz ograniczona reakcja państwa są podkreślane jako istotne problemy.

W strefie euro obserwuje się ożywienie przemysłu. Indeks PMI dla przetwórstwa wzrósł do najwyższego poziomu od 52 miesięcy, mimo kryzysu energetycznego. Wzrost ten jest napędzany inwestycjami w centra danych dla sztucznej inteligencji oraz zbrojenia. W Polsce nastroje konsumenckie są lepsze niż na Zachodzie, jednak rośnie skłonność do oszczędzania.

Minister infrastruktury Dariusz Klimczak zapowiedział, że Transportowy Dozór Techniczny będzie nadzorował rynek elektrycznych hulajnóg i motorowerów. W Polsce nie będą dopuszczane pojazdy zbyt szybkie, zbyt mocne lub podatne na modyfikacje, a za próbę ich sprowadzenia przewidziane są kary. Ma to na celu ochronę pieszych oraz użytkowników, w tym dzieci i młodzieży.

Program 800+ będzie wygasał wraz ze spadkiem liczby dzieci, a rząd rozważa różne scenariusze dotyczące jego przyszłości. Konsolidacja finansów publicznych ma obejmować zarówno zmiany w podatkach, jak i ograniczenia wydatków. Jednocześnie obserwowany jest spadek spożycia alkoholu, co znajduje odzwierciedlenie w danych akcyzowych i badaniach społecznych. W sektorze ochrony zdrowia prywatne firmy borykają się z problemem wycieków danych medycznych, a w strefie euro przemysł wykazuje oznaki ożywienia. W Polsce planowane jest również wprowadzenie nadzoru nad elektrycznymi hulajnogami i motorowerami przez Transportowy Dozór Techniczny.