Ceny gazu blisko 3-letnich rekordów na tle napięć na Bliskim Wschodzie

Ceny gazu w Europie pozostają blisko 3-letnich maksimów, mimo spadku notowań w czwartek. Zaostrzenie konfliktu między USA a Iranem oraz groźby Iranu dotyczące kontroli nad cieśniną Ormuz wpływają na perspektywy dostaw surowców energetycznych. Międzynarodowa Agencja Energetyczna podniosła prognozy popytu na węgiel na 2026 rok.

Aktualna sytuacja na rynku gazu i napięcia na Bliskim Wschodzie

W czwartek ceny gazu w Europie spadły o 1,1 proc., osiągając poziom 78,33 euro za MWh na rynku holenderskim (ICE Entawex Dutch TTF). Pomimo tego spadku, notowania gazu pozostają blisko najwyższych poziomów od trzech lat. W ciągu czterech poprzednich sesji ceny tego surowca wzrosły o 10 proc.

Inwestorzy biorą pod uwagę perspektywy dostaw gazu w kontekście zaostrzenia konfliktu zbrojnego między Stanami Zjednoczonymi a Iranem. Wysoki rangą irański urzędnik oświadczył, że Iran jest gotowy na bardziej intensywną wojnę i silne kontrataki, jeśli USA będą kontynuować ataki na irańskie terytorium i infrastrukturę.

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) ogłosił ustanowienie nowej strefy zamkniętej dla żeglugi, która będzie sięgać od portu Czabahar w głąb Zatoki Omańskiej i Morza Arabskiego. Szczegółowa lokalizacja tej strefy ma zostać podana w późniejszym terminie. Sekretarz Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu, Mohsen Rezaei, poinformował, że strefa ta rozpoczyna się tam, gdzie zaczyna się amerykańska blokada Iranu i obejmuje obszary Zatoki Perskiej.

Iran dąży do pełnej kontroli nad cieśniną Ormuz, przez którą przed wojną transportowano około 20 proc. światowego zużycia ropy i gazu. Teheran zapowiedział, że statki przepływające przez cieśninę będą musiały uzgodnić trasę i uiścić opłatę irańskim władzom.

Prezydent USA Donald Trump oświadczył, że wojna z Iranem zakończy się zaraz po listopadowych wyborach do Kongresu, a wtedy ceny ropy naftowej mają spaść.

Na rynkach energii pojawiają się również obawy dotyczące dostaw nośników energii z Zatoki Perskiej, zwłaszcza w kontekście nasilających się walk na linii USA-Iran oraz ataków na infrastrukturę energetyczną między Rosją a Ukrainą.

Stan zapasów gazu i prognozy dla rynku węgla

Zapasy gazu ziemnego w magazynach Unii Europejskiej wynoszą obecnie 67,3 proc. w porównaniu do średniej 5-letniej na tę porę roku, która wynosi 83,7 proc. Poziom 67 proc. jest rekordowo niski jak na tę porę roku. W magazynach znajduje się łącznie 761,84 TWh gazu, według wyliczeń firmy Gas Infrastructure Europe.

W Niemczech magazyny gazu są zapełnione w 55,0 proc., podczas gdy średnia 5-letnia wynosi 82,5 proc. W Polsce natomiast w magazynach znajduje się 35,69 TWh gazu, co stanowi 96,9 proc. ich pojemności, wobec sezonowej średniej 5-letniej wynoszącej 96,2 proc.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podniosła prognozy dla światowego rynku węgla na 2026 rok. W raporcie Coal Mid-Year Update 2026 agencja przewiduje wzrost globalnego popytu na węgiel o 1,2 proc., do rekordowych 8,94 mld ton. Rewizja w górę względem wcześniejszych prognoz jest związana przede wszystkim z konfliktem na Bliskim Wschodzie, wyższymi cenami gazu ziemnego oraz czynnikami pogodowymi.

Według IEA ograniczenia przepływów LNG przez cieśninę Ormuz spowodowały wzrost cen gazu, co zwiększyło opłacalność produkcji energii z węgla. Zjawisko to, określane jako gas-to-coal switching, jest obserwowane m.in. w Japonii, Korei Południowej, Chinach i Europie, gdzie część odbiorców energetycznych zwiększa wykorzystanie bloków węglowych kosztem jednostek gazowych.

Dodatkowo, zjawisko El Nino może zwiększyć zapotrzebowanie na energię elektryczną do chłodzenia oraz ograniczyć produkcję hydroenergetyczną w krajach azjatyckich, zwłaszcza w Indiach i Wietnamie, co według IEA będzie dodatkowym wsparciem dla popytu na węgiel.

Pomimo rekordowego popytu, światowa produkcja węgla ma w 2026 roku zmniejszyć się o około 2 proc., a wydobycie ma przekroczyć poziom 9 mld ton, co będzie trzecim kolejnym rokiem, gdy podaż przekracza tę granicę.

IEA zwraca uwagę, że wyższe ceny gazu zwiększyły popyt na węgiel importowany w krajach zależnych od dostaw zagranicznych, zwłaszcza w Japonii i Korei Południowej. Ograniczenie podaży krajowej w Chinach po wypadku górniczym zwiększyło zapotrzebowanie na węgiel koksowy z rynku międzynarodowego.

W konsekwencji agencja podniosła prognozy światowego handlu węglem, szczególnie w segmencie węgla energetycznego. Rynek przeszedł w 2026 roku wyraźne odbicie cenowe. Cena referencyjna węgla energetycznego Newcastle FOB wzrosła do 115 USD za tonę w lutym, a średnio w czerwcu osiągnęła 139 USD za tonę. W sierpniu notowania wynosiły około 131 USD za tonę.

Obecna sytuacja na rynku gazu i węgla jest kształtowana przez napięcia geopolityczne na Bliskim Wschodzie, poziomy zapasów surowców energetycznych oraz czynniki pogodowe, które wpływają na popyt i podaż tych nośników energii.