30 tysięcy pozwów o sankcję kredytu darmowego i nowy wskaźnik POLSTR w bankowości

W Polsce obecnie toczy się około 30 tysięcy pozwów związanych z sankcją kredytu darmowego (SKD). Prezes Związku Banków Polskich (ZBP), Tadeusz Białek, wskazał, że około 60 proc. tych spraw opiera się na modelu biznesowym kancelarii odszkodowawczych, które skupują roszczenia od klientów za ułamek ich wartości, a następnie dochodzą ich we własnym imieniu.

Sankcja kredytu darmowego jest instytucją prawną wynikającą z ustawy o kredycie konsumenckim. Przewiduje ona, że jeśli bank lub instytucja pożyczkowa popełniły nieprawidłowości w umowie kredytowej, klient może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z tej sankcji. Oznacza to obowiązek spłaty wyłącznie kapitału kredytu bez odsetek, przy czym zasadność zastosowania sankcji podlega ocenie sądu.

Model biznesowy kancelarii odszkodowawczych i skala pozwów

Prezes ZBP podkreślił, że w polskiej praktyce sankcja kredytu darmowego jest obecnie przedmiotem nadużyć, głównie ze strony kancelarii odszkodowawczych. Model ten opiera się na skupowaniu roszczeń, głównie dotyczących spłaconych kredytów, za około 10-15 proc. ich wartości. Kancelarie następnie dochodzą tych roszczeń na własny rachunek i zysk.

Tadeusz Białek ocenił, że spośród około 30 tysięcy pozwów dotyczących sankcji kredytu darmowego, około 60 proc. jest zbudowanych na modelu zakładającym cesję roszczeń przez klienta na kancelarie odszkodowawcze. W efekcie to kancelarie dochodzą tych roszczeń na własny rachunek.

Prezes ZBP zaapelował do klientów o bezpośredni kontakt z bankami w przypadku wątpliwości dotyczących umów kredytowych. Zwrócił uwagę, że banki będą przeprowadzać reklamacje dotyczące zwrotu odsetek zgodnie z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). W opinii prezesa ZBP kancelarie odszkodowawcze będą sugerować klientom działania przede wszystkim w swoim interesie, a nie w interesie klienta.

Reforma wskaźników referencyjnych i wprowadzenie POLSTR

Prezes ZBP przypomniał, że reforma wskaźników referencyjnych w Polsce wchodzi w kluczową fazę. Od 1 stycznia 2027 roku banki i inne instytucje finansowe będą mogły oferować nowe produkty wyłącznie w oparciu o wskaźnik POLSTR, który ma docelowo zastąpić wskaźnik WIBOR.

Wskaźnik POLSTR jest oparty na jednodniowych transakcjach depozytowych overnight i zaliczany jest do grupy wskaźników wolnych od ryzyka. W przeciwieństwie do WIBOR, który odzwierciedla oczekiwania dotyczące stóp procentowych patrząc w przyszłość, POLSTR jest wskaźnikiem patrzącym w przeszłość, a zmiany następują po decyzji Rady Polityki Pieniężnej (RPP).

Dzięki dominującemu jednomiesięcznemu tenorowi POLSTR ma szybciej odzwierciedlać zmiany stóp procentowych niż WIBOR, który opiera się głównie na trzymiesięcznym terminie.

Zdaniem prezesa ZBP zmiana wskaźnika nie powinna mieć ekonomicznych konsekwencji dla klientów, ponieważ reforma ma być neutralna ekonomicznie zgodnie z wytycznymi rozporządzenia BMR. Skarb Państwa już od marca tego roku oferuje emisje obligacji zmiennokuponowych w oparciu o wskaźnik POLSTR, co ma uwiarygodnić ten wskaźnik w oczach inwestorów.

WIBOR nie zostanie wycofany z rynku z początkiem 2026 roku. Od tego dnia nie będzie mógł być stosowany w nowych umowach, natomiast w istniejących będzie funkcjonował do końca 2036 roku. Klienci posiadający umowy oparte na WIBOR będą mogli przejść na wskaźnik POLSTR poprzez aneksowanie umów.

Prezes ZBP wskazał, że sektor bankowy jest najbardziej zaawansowany w przygotowaniach do reformy spośród wszystkich segmentów rynku finansowego. Prace przygotowawcze prowadzą także firmy leasingowe i faktoringowe, gdzie wskaźniki referencyjne są szeroko wykorzystywane.

Tadeusz Białek podkreślił, że zarówno WIBOR, jak i POLSTR podlegają państwowemu nadzorowi. Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) i Komitet Stabilności Finansowej nigdy nie stwierdziły nieprawidłowości dotyczących wskaźnika WIBOR, co według niego należy zakładać również w przypadku POLSTR.

W artykule przedstawiono informacje dotyczące skali pozwów związanych z sankcją kredytu darmowego oraz modelu biznesowego kancelarii odszkodowawczych, a także kluczowe aspekty reformy wskaźników referencyjnych w Polsce, w tym wprowadzenie wskaźnika POLSTR.