ZUS zwiększa skuteczność kontroli płatników składek w 2026 roku

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przeprowadził od stycznia do sierpnia 2026 roku ponad 20,5 tysiąca kontroli płatników składek. W ponad 90 proc. tych kontroli wykryto nieprawidłowości, co stanowi znaczący wzrost skuteczności w porównaniu do lat wcześniejszych.

Wyniki kontroli i ich finansowy wymiar

Skuteczność kontroli i wykrywane nieprawidłowości

ZUS poinformował, że w okresie od stycznia do sierpnia 2026 roku przeprowadzono dokładnie 20 529 kontroli płatników składek. W 18 495 przypadkach stwierdzono nieprawidłowości, co daje skuteczność na poziomie 90,1 proc. W 15 697 kontrolach wykryte nieprawidłowości miały wymiar finansowy.

Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł. Zdecydowaną większość tej kwoty, bo 369,6 mln zł, stanowiły ustalenia dotyczące nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Kolejne 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

ZUS zwraca uwagę, że większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstaw wymiaru składek. Są to między innymi spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji. Zakład podkreślił, że takie nieprawidłowości można zwykle szybko usunąć poprzez złożenie dokumentów korygujących i uregulowanie należności.

Zmiany w podejściu do kontroli i obszary szczególnej uwagi

W ostatnich latach ZUS zmniejszył liczbę prowadzonych kontroli, koncentrując się na precyzyjnym typowaniu podmiotów na podstawie analizy danych i modeli ryzyka. Jeszcze w 2017 roku Zakład przeprowadzał ponad 60 tys. kontroli rocznie, a w 2018 roku blisko 59 tys. Obecnie liczba kontroli jest znacznie mniejsza, jednak ich skuteczność wzrosła z 65 proc. w 2017 roku do ponad 90 proc. w 2026 roku.

Średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wzrósł z około 6 tys. zł w 2017 roku do ponad 18 tys. zł obecnie. Główny inspektor kontroli ZUS, Szymon Kasprowski, wskazał, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich efektywności.

ZUS zwraca szczególną uwagę na rynek pracy platformowej, gdzie występują skomplikowane modele zatrudnienia, a także na branże charakteryzujące się dużą rotacją pracowników i szerokim wykorzystaniem umów cywilnoprawnych. W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w usługach ochroniarskich.

Zakład podkreślił, że inspektorzy kontroli skupiają się przede wszystkim na tych podmiotach, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe, co jest możliwe dzięki wykorzystaniu informacji zgromadzonych w systemach ZUS oraz stosowaniu modeli ryzyka.

W ten sposób ZUS zwiększa efektywność swoich działań kontrolnych, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w liczbie wykrytych nieprawidłowości, jak i w ich wymiarze finansowym.

Wśród najczęściej wykrywanych nieprawidłowości znajdują się zbiegi tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżanie podstaw wymiaru składek, nieprawidłowe rozliczanie osób pracujących dla własnego pracodawcy oraz wykorzystywanie różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych.

Warto podkreślić, że mimo zmniejszenia liczby kontroli, ich skuteczność i efektywność finansowa wzrosły, co jest efektem zmiany podejścia ZUS do prowadzenia działań kontrolnych.