ZUS przeprowadził ponad 20 tys. kontroli firm, wykrywając nieprawidłowości w ponad 90 proc. przypadków

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od początku 2026 roku do sierpnia przeprowadził 20 529 kontroli płatników składek. W ponad 90 proc. przypadków inspektorzy stwierdzili nieprawidłowości, a łączny wynik finansowy kontroli przekroczył 373 mln zł. Najczęściej wykrywane problemy dotyczyły m.in. zaniżania podstaw wymiaru składek oraz błędów przy zgłaszaniu pracowników do ubezpieczeń społecznych.

Skala i efektywność kontroli ZUS w 2026 roku

W okresie od stycznia do sierpnia 2026 roku pracownicy ZUS przeprowadzili 20 529 kontroli płatników składek. W 18 495 przypadkach, co stanowi 90,1 proc. wszystkich kontroli, wykryto nieprawidłowości. Spośród nich 15 697 kontroli dotyczyło nieprawidłowości o wymiarze finansowym.

Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł. Największą część tej kwoty, bo 369,6 mln zł, stanowiły ustalenia związane z nieprawidłowym naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Dodatkowo 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W porównaniu z wcześniejszymi latami liczba kontroli jest znacznie niższa. W 2017 roku ZUS przeprowadził ponad 60,8 tys. kontroli, a w 2018 roku blisko 59 tys. Jednocześnie skuteczność kontroli wzrosła z około 65 proc. w 2017 roku do ponad 90 proc. w 2026 roku.

Średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wzrósł z około 6 tys. zł w 2017 roku do ponad 18 tys. zł obecnie. Oznacza to, że przeciętna kontrola przynosi trzykrotnie wyższy efekt finansowy niż dziewięć lat temu.

Najczęstsze nieprawidłowości i branże objęte kontrolami

ZUS wskazuje, że wykrywane nieprawidłowości dotyczą m.in. zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżania podstaw wymiaru składek, błędnego rozliczania osób pracujących dla własnego pracodawcy oraz wykorzystywania różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych.

Wśród najczęściej pojawiających się problemów znajdują się także błędy przy zgłaszaniu pracowników do ubezpieczeń, nieprawidłowości w dokumentacji oraz rozliczeniach. Część z tych problemów ma charakter formalny lub rachunkowy i może zostać usunięta poprzez złożenie dokumentów korygujących oraz uregulowanie należności.

ZUS zwraca szczególną uwagę na sektor rynku pracy platformowej, gdzie występują skomplikowane modele zatrudnienia i rozliczania osób wykonujących pracę. Kontrole koncentrują się również na branżach charakteryzujących się dużą rotacją pracowników oraz szerokim wykorzystaniem umów cywilnoprawnych.

W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często wykrywano w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w usługach ochroniarskich.

Cel i zakres kontroli płatników składek

Kontrole płatników składek obejmują prawidłowość zgłaszania osób do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz wykonywania innych obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Ich celem jest ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. Prawidłowo opłacone składki wpływają na wysokość świadczeń w przypadku choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.

ZUS podkreśla, że większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstawy wymiaru składek. Do najczęstszych błędów należą spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe oraz błędy w dokumentacji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje precyzyjne typowanie podmiotów do kontroli, wykorzystując informacje zgromadzone w swoich systemach, analizę danych, modele ryzyka oraz dane z rejestrów publicznych. Takie podejście pozwala koncentrować kontrole na firmach, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.

W efekcie liczba kontroli jest ograniczana, a ich skuteczność wzrasta, co znajduje odzwierciedlenie w wynikach finansowych i wysokim odsetku wykrywanych nieprawidłowości.