UOKiK wymusza zmiany w bankach: kary za klauzule i zwroty za nieautoryzowane transakcje

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył łącznie niemal 150 mln zł kar na cztery banki za stosowanie niedozwolonych klauzul umownych. Banki Bank Pocztowy, ING Bank Śląski, Erste Bank Polska oraz Plus Bank miały w swoich umowach zapisy umożliwiające jednostronne podwyższanie lub wprowadzanie opłat i prowizji. Decyzje UOKiK nie są prawomocne i banki mogą się od nich odwołać.

Równocześnie cztery inne duże banki – Alior Bank, mBank, BNP Paribas oraz Bank Millennium – zobowiązały się do zmiany praktyk dotyczących rozpatrywania nieautoryzowanych transakcji płatniczych. Po blisko czterech latach postępowań UOKiK wymusił na tych instytucjach ponowne przeanalizowanie zgłoszeń klientów, które wcześniej zostały odrzucone, oraz wprowadzenie nowych procedur i zabezpieczeń.

Kary za niedozwolone klauzule w umowach bankowych

UOKiK zakwestionował klauzule stosowane przez Bank Pocztowy, Erste Bank Polska, ING Bank Śląski i Plus Bank, które pozwalały na jednostronną zmianę warunków umów oraz podwyższanie lub wprowadzanie opłat i prowizji. Dotyczyły one m.in. rachunków bankowych, kart płatniczych i kredytowych, pożyczek oraz kredytów hipotecznych.

Każdy z tych banków otrzymał dwie kary – za klauzule dotyczące zmian warunków umów oraz za opłaty i prowizje. Najwyższą karę, wynoszącą 80,68 mln zł, nałożono na Erste Bank Polska. ING Bank Śląski został ukarany kwotą 63,26 mln zł, Bank Pocztowy 2,71 mln zł, a Plus Bank 453 tys. zł.

UOKiK podkreślił, że klauzule modyfikacyjne muszą być jasno i precyzyjnie opisane, aby konsument wiedział, co może być powodem zmiany i jak daleko może ona sięgać. W przypadku ING Banku Śląskiego problemem były m.in. ogólne sformułowania takie jak „stanowisko” czy „inny dokument”, które nie pozwalały klientowi ustalić, jakie zdarzenia uzasadniają zmianę.

W Plus Banku jedna z klauzul pozwalała na zmianę stawek opłat i prowizji w trakcie trwania umowy rachunku m.in. w przypadku wzrostu kosztów energii, usług telekomunikacyjnych czy rozliczeń międzybankowych o co najmniej 1 proc. UOKiK wskazał, że katalog kosztów był otwarty, co nie pozwalało konsumentowi z góry ustalić podstaw podwyżki.

W Erste Banku Polska mechanizm zmian opłat był rozbudowany i przewidywał podwyższenie opłat m.in. przy wzroście przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia o co najmniej 3 proc. lub inflacji na poziomie co najmniej 0,5 pkt proc. Klauzula nie precyzowała, czy chodzi o wzrost wskaźnika, czy jego poziom, a także dopuszczała podwyżki nawet przy typowych wahaniach inflacji.

Bank Pocztowy stosował klauzulę umożliwiającą zmianę regulaminu karty kredytowej w przypadku rozszerzenia oferty lub ulepszenia usług, bez rozróżnienia zmian istotnych dla decyzji konsumenta od elementów pobocznych.

Zmiany w podejściu do nieautoryzowanych transakcji w czterech bankach

Alior Bank, mBank, BNP Paribas oraz Bank Millennium zobowiązały się do zmiany praktyk dotyczących rozpatrywania nieautoryzowanych transakcji płatniczych. Po blisko czterech latach postępowań UOKiK wymusił na tych bankach ponowne przeanalizowanie negatywnie rozpatrzonych zgłoszeń klientów.

Prezes UOKiK wskazał, że banki nie zawsze zwracały środki klientom w ustawowym terminie, a czasem stosowały mechanizm zwrotu warunkowego, który pozwalał na ponowne pobranie środków z konta, jeśli bank uznał, że klient ponosi odpowiedzialność za transakcję.

UOKiK podkreślił, że samo prawidłowe uwierzytelnienie transakcji, np. poprzez kod PIN lub aplikację bankową, nie oznacza automatycznie świadomej zgody klienta na wykonanie płatności. Banki mają obowiązek rozróżnić pojęcia autoryzacji i uwierzytelnienia oraz ustalić świadomą zgodę konsumenta na transakcję.

Banki zobowiązały się również do wdrożenia nowych zabezpieczeń, takich jak systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję, biometrię behawioralną oraz tzw. „cooling period” – czasowe opóźnienie realizacji podejrzanych transakcji. Wprowadzono także możliwość natychmiastowego zgłoszenia podejrzanej operacji oraz „panic button” do szybkiego zablokowania konta.

Po zgłoszeniu nieautoryzowanej transakcji bank powinien zwrócić środki najpóźniej do końca następnego dnia roboczego, chyba że istnieje uzasadnione podejrzenie oszustwa ze strony klienta, co musi być odpowiednio udokumentowane i zgłoszone organom ścigania. Jeśli bank wykaże, że klient działał umyślnie lub rażąco niedbale, może dochodzić zwrotu wypłaconej kwoty.

Decyzje wobec tych czterech banków kończą trwające blisko cztery lata postępowania, jednak UOKiK prowadzi jeszcze 10 podobnych spraw wobec innych banków, w których postawiono analogiczne zarzuty.

W efekcie działań UOKiK klienci tych banków mają szansę na szybszy zwrot środków w przypadku nieautoryzowanych transakcji oraz na ponowne rozpatrzenie wcześniej odrzuconych reklamacji.

Wprowadzone zmiany dotyczą zarówno kwestii prawnych, jak i technicznych zabezpieczeń, które mają chronić konsumentów przed wyłudzeniami i kradzieżami z kont bankowych.

Wcześniejsze decyzje UOKiK wobec banków Bank Pocztowy, ING Bank Śląski, Erste Bank Polska oraz Plus Bank dotyczą natomiast stosowania niedozwolonych klauzul umownych, które umożliwiały bankom jednostronne podwyższanie opłat i prowizji bez jasnego określenia zasad takich zmian.

Łączna wysokość kar nałożonych przez UOKiK na te cztery banki wynosi niemal 150 mln zł, z czego największa część przypada na Erste Bank Polska i ING Bank Śląski.

Decyzje te nie są prawomocne i banki mogą się od nich odwołać do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.