Systemy ostrzegania i schronienia w różnych krajach – jak przygotowują ludność na wojnę

Syreny alarmowe, aplikacje mobilne i schrony to podstawowe elementy systemów ostrzegania ludności w wielu krajach. W Polsce syreny są uruchamiane w przypadku zagrożeń takich jak ataki wojskowe, klęski żywiołowe czy skażenia. Służą także do ćwiczeń obrony cywilnej oraz upamiętniania ważnych rocznic. Alarmy ogłaszają wyspecjalizowane służby lub instytucje monitorujące, a decyzję o uruchomieniu syren podejmuje wojewoda lub osoba upoważniona w Centrum Zarządzania Kryzysowego.

W Ukrainie system ostrzegania opiera się na syrenach alarmowych oraz aplikacjach mobilnych, które informują o zagrożeniach w zależności od lokalizacji użytkownika. Wprowadzono dwa poziomy zagrożenia powietrznego: żółty dla obecności dronów oraz czerwony dla pocisków manewrujących i balistycznych. W przypadku braku zasilania wykorzystywane są pojazdy z megafonami do ogłaszania alarmów. Informacje o schronach dostępne są na stronach władz miejskich oraz w aplikacji Dija, która wskazuje najbliższe miejsce schronienia na podstawie lokalizacji urządzenia. Schrony to zazwyczaj piwnice, garaże podziemne, przejścia podziemne i stacje metra. W instytucjach publicznych ewakuacją kieruje personel, natomiast odpowiedzialność za znalezienie schronienia pozostaje indywidualna.

Przygotowanie ludności i infrastruktura schronowa w krajach skandynawskich

Norwegia zaleca, aby każde gospodarstwo domowe było przygotowane na samodzielne funkcjonowanie przez siedem dni. W poradnikach przesyłanych do mieszkańców wskazuje się konieczność posiadania m.in. 20 litrów wody na osobę, zapasów żywności, leków oraz radia na baterie. Alarmy są przesyłane bezpośrednio na telefony osób znajdujących się na zagrożonym obszarze i mogą być uzupełniane syrenami. Komunikaty zawierają informacje o rodzaju zagrożenia oraz zalecenia dotyczące zachowania, takie jak pozostanie w budynku czy ewakuacja do wskazanego miejsca.

W Norwegii znajduje się około 18,6 tys. schronów, które zapewniają miejsca dla około 46 proc. ludności, a w Oslo wskaźnik ten wynosi około 72 proc. Część schronów wymaga modernizacji, a od 1998 roku nie obowiązuje wymóg budowy schronów w nowych budynkach. Schrony są wyraźnie oznakowane, a na miejskich skrzyżowaniach umieszczono tablice wskazujące drogę do najbliższego schronu. Publiczne schrony otwierane są decyzją władz i mają być gotowe w ciągu 72 godzin. Obrona cywilna wspiera ich przygotowanie i obsługę, a do schronów wpuszczana jest tylko liczba osób odpowiadająca ich pojemności.

W Szwecji oprócz syren i informacji nadawanych w publicznym radiu wprowadzono system SE-Alert, który wysyła sygnały na telefony komórkowe, nawet w trybie wyciszonym. W zależności od zagrożenia mieszkańcy mogą zostać skierowani do schronów oznaczonych symbolem niebieskiego trójkąta na pomarańczowym kwadracie. W Sztokholmie schrony znajdują się w piwnicach bloków mieszkalnych i są wykorzystywane na co dzień do innych celów, takich jak przechowywanie rowerów czy organizacja zajęć rekreacyjnych. W mieście funkcjonują także duże schrony publiczne, które w czasie pokoju służą jako podziemne parkingi. Urząd Obrony Cywilnej prowadzi przegląd i modernizację schronów, obejmującą m.in. wymianę filtrów powietrza i zapewnienie suchych toalet.

Alternatywnie, gdy zagrożenie nie wymaga obecności w schronie, mieszkańcy mogą udać się do punktów bezpieczeństwa, których w Sztokholmie jest 32. Urząd Obrony Cywilnej wyposaża samorządy w kontenery z niezbędnym sprzętem na wypadek kryzysu. Testy systemów alarmowych odbywają się regularnie, a we wrześniu przeprowadzono testy na telefony komórkowe.

Systemy ostrzegania i schronienia w innych krajach

W Danii ludność jest ostrzegana za pomocą syren oraz od 2023 roku systemu „S!RENEN”, który uruchamia sygnał dźwiękowy i wibracje w telefonach. Komunikaty w mediach publicznych zawierają informacje o rodzaju zagrożenia i zalecenia dotyczące zachowania. Spis lokalizacji schronów jest dostępny w internecie, a o nadaniu alarmu decyduje policja. Testy systemów alarmowych odbywają się raz w roku w pierwszą środę maja.

Rumunia korzysta z systemu Ro-Alert, który wysyła komunikaty na telefony komórkowe na zagrożonym obszarze. Komunikaty dotyczą m.in. ekstremalnych zjawisk pogodowych, powodzi i zagrożeń terrorystycznych. Raport rumuńskiego Trybunału Obrachunkowego wskazuje, że liczba schronów jest niewystarczająca, a wiele z nich jest w złym stanie technicznym. Schronienia mogłoby znaleźć zaledwie 3,2 proc. mieszkańców, a po uwzględnieniu metra i tuneli – około 5,2 proc. ludności.

W Japonii służby przekazują alerty J-Alert na telefony oraz przez sieć głośników, podając krótkie instrukcje ewakuacyjne. W małych miejscowościach schronami są szkoły, centra społecznościowe i remizy, a na wybrzeżach – wyznaczone wzgórza i wieże ewakuacyjne. Mieszkańcy korzystają z papierowych map i uczestniczą w ćwiczeniach. Koordynację zapewniają ochotnicza straż pożarna i sąsiedzkie komitety.

W Korei Południowej alerty CBS i syreny wzywają do natychmiastowego zejścia do schronu. W mniejszych miejscowościach funkcję schronów pełnią wzmocnione domy wiejskie, centra seniora, urzędy gmin i podziemia budynków publicznych. Mieszkańcy korzystają z aplikacji mobilnych i oznaczeń na elewacjach budynków. Nad otwarciem schronów czuwają sołtysi, policja i druhowie obrony cywilnej.

Na Tajwanie syreny i powiadomienia telefoniczne informują o konieczności natychmiastowego schronienia się. W obszarach wiejskich punktami ukrycia są szkoły, domy kultury, urzędy i żelbetowe świątynie oznaczone niebieskimi tabliczkami. Mieszkańcy korzystają z policyjnych aplikacji z mapą schronów i uczestniczą w obowiązkowych ćwiczeniach. Otwarcie obiektów i ewakuację zapewniają sołtysi, policja i ochotnicze straże obywatelskie.

Izraelski system obrony cywilnej wykorzystuje aplikację zainstalowaną na ponad 4 mln telefonów oraz alerty SMS. Kraj podzielony jest na 1700 stref, dzięki czemu ostrzeżenia są kierowane do zagrożonych obszarów. Mieszkańcy są wzywani do pozostania blisko schronów, a przed atakiem syreny nakazują natychmiastowe ukrycie się. W Izraelu znajduje się około miliona schronów. Około 45 proc. mieszkańców ma w mieszkaniu bezpieczny pokój ze zbrojonego betonu lub korzysta z takiego pomieszczenia na piętrze, 16 proc. korzysta ze schronów w piwnicach lub na parterze, a 6 proc. ze schronów publicznych w pobliżu domu.

Systemy ostrzegania i schronienia w różnych krajach różnią się pod względem dostępności schronów, sposobów powiadamiania oraz zakresu przygotowania ludności. W wielu państwach podstawę stanowią syreny i alerty mobilne, a także oznakowane schrony i punkty bezpieczeństwa. W niektórych krajach, takich jak Norwegia, zaleca się przygotowanie gospodarstw domowych na samodzielne funkcjonowanie przez określony czas. W innych, jak Ukraina czy Izrael, stosuje się różne poziomy zagrożeń i rozbudowane systemy aplikacji mobilnych wspierających ostrzeganie ludności.