Rok systemu kaucyjnego w Polsce: 5 mld zebranych opakowań i plany rozszerzenia

W ciągu pierwszego roku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce zebrano 5 miliardów opakowań objętych kaucją. Skuteczność systemu, liczona jako stosunek liczby zebranych opakowań do liczby wprowadzonych do obrotu, wyniosła około 60 proc.

System kaucyjny działa od 1 października 2025 roku, a pełne uruchomienie nastąpiło 1 stycznia 2026 roku po zakończeniu okresu przejściowego. Obecnie w Polsce funkcjonuje 65,5 tysiąca punktów zbiórki opakowań, z czego 23,5 tysiąca wyposażonych jest w automaty do zwrotu butelek i puszek. Automaty odpowiadają za 90 proc. zwróconych opakowań.

Funkcjonowanie i efektywność systemu kaucyjnego

System obejmuje butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów oraz puszki aluminiowe do 1 litra, za które naliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy. W systemie znajdują się także butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra z kaucją 1 zł.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podaje, że skuteczność systemu na koniec września 2026 roku wyniosła blisko 60 proc. Po uwzględnieniu miesięcznego przesunięcia logistycznego, poziom zwrotu opakowań sięga 72 proc. Wiceminister Anita Sowińska zaznaczyła, że efektywność systemu stale rośnie.

W kwietniu 2026 roku zebrano 480 milionów opakowań, a obecnie miesięczna zbiórka wynosi około 900 milionów. W lipcu na rynek trafiło 1,6 miliarda opakowań, z czego zwrócono 900 milionów. W sierpniu i wrześniu liczby te wyniosły odpowiednio 900 milionów oraz od 700 do 900 milionów opakowań.

W Polsce działa ponad 60 tysięcy punktów zbiórki, z czego około połowa to małe sklepy. Poza jednostkami handlowymi utworzono blisko 750 punktów zbiórki, w tym na osiedlach i w przestrzeni miejskiej. Jeden z operatorów testuje postawienie automatów na osiedlach, gdzie obecnie jest ich 61, a docelowo ma ich być 4 tysiące w ciągu 3-4 lat.

Automaty stanowią 29 proc. punktów zbiórki, ale w nich zbierane jest 88 proc. wszystkich opakowań. System jest obecny także na wydarzeniach masowych, takich jak festiwale muzyczne. Na Pol’and’Rock Festival zebrano rekordowe 724 tysiące opakowań, a szacuje się, że podczas wszystkich letnich eventów zostanie zebrany około milion opakowań.

Plany rozszerzenia systemu i zmiany legislacyjne

Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad nowelizacją przepisów, która ma objąć kaucją jednorazowe opakowania szklane, w tym tzw. małpki. Wiceminister Anita Sowińska poinformowała, że vacatio legis dla tych opakowań miałoby wynieść około dwóch lat.

Nowe przepisy mają również usprawnić logistykę bonów kaucyjnych poprzez wydłużenie minimalnego czasu ich realizacji, który obecnie wynosi 30 dni. Niektóre sieci handlowe już wydłużyły ważność bonów, umożliwiając ich wymianę na gotówkę lub obniżenie rachunku za zakupy.

System kaucyjny opiera się na zasadzie zamkniętego obiegu kaucji. Producent sprzedając napoje do hurtownika otrzymuje kaucję, która trafia do operatora systemu. Po zwrocie opakowania przez klienta kaucja wraca do niego, a sklep rozlicza się z operatorem. W przypadku braku zwrotu kaucji pozostają u operatora i mogą być przeznaczone na funkcjonowanie systemu, w tym na logistykę, transport, magazynowanie oraz wynagrodzenie dla sklepów.

Operatorzy działają na zasadzie not profit, a jeśli nie osiągną określonych celów zbiórki, muszą zapłacić opłatę produktową solidarnie z wprowadzającymi napoje na rynek.

Od początku roku resort otrzymał 600 skarg na system. W przypadku awarii automatów klienci mają prawo oddać opakowanie przy kasie. Opakowania nie mogą być zgniatane, co wynika z wymogów bezpieczeństwa i zapobiegania nadużyciom. Automaty weryfikują kod kreskowy oraz kształt opakowania.

System kaucyjny w Polsce jest prowadzony przez sześciu operatorów, a od 2027 roku dołączą kolejni dwaj.

W ciągu roku od uruchomienia systemu każdy Polak oddał średnio 86 butelek i puszek. Liczba zebranych opakowań stale rośnie, a system jest rozwijany pod kątem wygody i przejrzystości finansowej.

Wprowadzenie systemu kaucyjnego miało na celu osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach – 77 proc. do 2028 roku i 90 proc. od 2029 roku.

System kaucyjny w Polsce obejmuje butelki plastikowe i puszki aluminiowe, a także butelki szklane wielokrotnego użytku. Kaucja wynosi 50 groszy dla plastikowych i metalowych opakowań oraz 1 zł dla szklanych wielokrotnego użytku. Informację o objęciu opakowania kaucją zawiera znak kaucyjny na etykiecie lub puszce.

Zwrot kaucji nie wymaga posiadania paragonu, ale opakowanie nie może być zgniecione.

W ciągu roku od uruchomienia systemu zebrano 5 miliardów opakowań, a skuteczność systemu wyniosła około 60 proc. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada rozszerzenie systemu o jednorazowe opakowania szklane, w tym tzw. małpki, oraz zmiany w przepisach dotyczące bonów kaucyjnych.