Praca na własny rachunek w Polsce: wolność, stres i wyzwania mikroprzedsiębiorców

Prowadzenie własnej działalności gospodarczej w Polsce wiąże się z wieloma korzyściami, ale także z istotnymi wyzwaniami. Z badania przeprowadzonego na zlecenie Krajowego Rejestru Długów (KRD) wynika, że mikroprzedsiębiorcy doceniają przede wszystkim możliwość pracy w dowolnych godzinach, jednak znaczna część z nich zmaga się z niepewnością finansową i stresem.

Elastyczność godzin pracy jako główna zaleta

Z badania „Na własny rachunek. Motywacje, korzyści i koszty prowadzenia mikrofirmy” wynika, że 54 proc. mikroprzedsiębiorców wskazuje możliwość pracy w dowolnych godzinach jako największą zaletę prowadzenia własnej firmy. Dla 47 proc. respondentów ważne jest samodzielne podejmowanie decyzji, a niemal co trzeci podkreśla satysfakcję z budowania czegoś własnego. Wyższe zarobki niż na etacie zostały wskazane przez 29 proc. badanych i znalazły się na piątym miejscu wśród korzyści.

Praca bez wolnych dni i ograniczenia w korzystaniu ze zwolnień

Badanie pokazuje, że co piąty mikroprzedsiębiorca pracuje siedem dni w tygodniu, często do późnych godzin nocnych. Prawie co trzeci nie może pozwolić sobie na zwolnienie lekarskie. Dane przedstawiają intensywność pracy wśród mikrofirm, mimo elastyczności godzin.

Nieprzewidywalność dochodów i stres jako główne wady

Największą wadą prowadzenia działalności gospodarczej jest nieprzewidywalność dochodów, którą wskazało 41 proc. badanych. Stres i brak poczucia bezpieczeństwa odczuwa co trzeci przedsiębiorca. Ponadto 30 proc. respondentów wymienia konieczność samodzielnego pełnienia wielu ról, a 29 proc. zwraca uwagę na nieopłacalność korzystania ze zwolnienia chorobowego.

Odpowiedzialność i bariery finansowe

18 proc. mikroprzedsiębiorców wskazuje jako obciążenie odpowiedzialność za zobowiązania firmy całym majątkiem. Co czwarty przedsiębiorca odczuwa ciężar odpowiedzialności za bezpieczeństwo finansowe rodziny. Największymi barierami w prowadzeniu firmy są wysokie podatki i składki, które wymienia 69 proc. badanych, oraz wysokie koszty działalności, na które zwraca uwagę 63 proc. przedsiębiorców. 42 proc. respondentów uważa za utrudnienie niejasne i często zmieniające się przepisy.

Inne wyzwania mikroprzedsiębiorców

Co trzeci mikroprzedsiębiorca wskazuje dużą konkurencję, a 31 proc. wymienia niepewność gospodarczą wynikającą ze zmian politycznych. Opóźnienia w płatnościach lub ich brak stanowią problem dla około co piątego właściciela mikrofirmy, a wśród firm obsługujących głównie klientów biznesowych odsetek ten sięga niemal 28 proc.

Różnice między kobietami a mężczyznami w prowadzeniu mikrofirmy

Kobiety częściej niż mężczyźni doceniają elastyczność godzin pracy (61 proc. wobec 48 proc.), ale także częściej wskazują konieczność pełnienia wielu ról (35 proc. wobec 27 proc.) oraz stres i brak poczucia bezpieczeństwa (37 proc. wobec 29 proc.). Ponadto kobiety częściej obawiają się zastąpienia ich usług przez sztuczną inteligencję (17 proc. wobec 8 proc.).

Mężczyźni częściej wskazują wyższe zarobki jako zaletę prowadzenia firmy (35 proc. wobec 22 proc. kobiet), odpowiedzialność za zobowiązania całym majątkiem (21 proc. wobec 14 proc.) oraz trudne i zmienne przepisy (49 proc. wobec 36 proc.).

Różnice między samozatrudnionymi a mikroprzedsiębiorcami zatrudniającymi pracowników

Możliwość pracy według własnego planu ceni 60 proc. osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą wobec 44 proc. przedsiębiorców zatrudniających pracowników. Samozatrudnieni częściej wskazują niepewność miesięcznego zarobku (45 proc. wobec 32 proc.) oraz nieopłacalność chorowania (33 proc. wobec 20 proc.).

Z kolei przedsiębiorcy zatrudniający pracowników częściej doceniają satysfakcję z budowania czegoś własnego (39 proc. wobec 26 proc.) oraz bezpośredni kontakt z klientami (17 proc. wobec 9 proc.). Blisko co czwarty z nich wskazuje odpowiedzialność za zobowiązania firmy własnym majątkiem, a co piąty mierzy się z brakiem wykwalifikowanych pracowników.

Badanie „Na własny rachunek. Motywacje, korzyści i koszty prowadzenia mikrofirmy” zostało przeprowadzone przez IMAS International na zlecenie Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej w lipcu 2026 roku metodą wywiadów internetowych CAWI. Wzięło w nim udział 507 respondentów prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą lub zatrudniających do 9 osób.

Wyniki badania przedstawiają różnorodne aspekty prowadzenia mikrofirmy w Polsce, uwzględniając zarówno pozytywne strony, takie jak elastyczność pracy i samodzielność, jak i wyzwania związane z niepewnością dochodów, stresem oraz barierami finansowymi i prawnymi. Różnice w postrzeganiu tych aspektów występują między kobietami i mężczyznami oraz między samozatrudnionymi a przedsiębiorcami zatrudniającymi pracowników.