Ponad 1,3 tys. ofert pracy na uczelniach. Zarobki wykładowców i wyzwania kadrowe

Na początku roku akademickiego w Akademickiej Bazie Ogłoszeń dostępnych było 1382 ogłoszeń dotyczących stanowisk akademickich i naukowych. Przeciętne wynagrodzenie oferowane wykładowcom wynosi 7 399 zł brutto miesięcznie, co daje 88 788 zł rocznie. Wynagrodzenia mieszczą się w przedziale od 7 095 zł do 7 879 zł brutto miesięcznie.

Uczelnie publiczne i prywatne w Polsce nadal nie skompletowały pełnej kadry na początku października. Problemy kadrowe dotyczą zwłaszcza mniejszych ośrodków akademickich, gdzie możliwości pozyskiwania młodych naukowców są ograniczone. W większych aglomeracjach, takich jak Warszawa, Kraków, Łódź, Poznań, Wrocław czy Gdańsk, sytuacja jest mniej poważna, co wynika z obecności uczelni z pierwszej dziesiątki oraz szkół doktorskich, które dostarczają młodą kadrę akademicką.

Wynagrodzenia i rotacja kadry akademickiej

Wynagrodzenia na uczelniach mają znaczenie zarówno przy pozyskiwaniu nowych pracowników, jak i zatrzymywaniu doświadczonych badaczy. W dużych ośrodkach akademickich dostęp do grantów i dodatkowych wynagrodzeń jest szerszy, co stanowi zachętę dla młodych doktorów do pozostania na uczelni. Jednakże rotacja kadry jest tam większa, ponieważ po wyczerpaniu możliwości zdobywania grantów pracownicy często przechodzą do firm oferujących wyższe wynagrodzenia.

Najmniejsza rotacja występuje w grupie profesorów i profesorów uczelni, których średni wiek przekracza 60 lat. W uczelniach regionalnych sytuacja jest trudniejsza, ponieważ często nie posiadają one szkół doktorskich i nie mają możliwości zatrudniania własnych doktorów. Ponadto dostęp do dodatkowych wynagrodzeń związanych z grantami i projektami badawczymi jest tam ograniczony lub niemożliwy.

Problemy kadrowe i polityka zatrudnienia na uczelniach

Według szacunków ponad połowa nauczycieli akademickich na uczelniach regionalnych jest w wieku przedemerytalnym, czyli około 55 lat i więcej. W administracji uczelni w mniejszych miejscowościach uczelnie należą do większych pracodawców, a stabilność zatrudnienia i wynagrodzenia może zachęcać mieszkańców do pracy. W dużych miastach pozyskanie pracowników administracji jest trudniejsze ze względu na niskie płace, które są na poziomie minimalnego wynagrodzenia lub nieco wyższym, przy jednoczesnych wysokich wymaganiach dotyczących wykształcenia i umiejętności.

Problemy z obsadzeniem stanowisk akademickich nie rozkładają się równomiernie między dziedziny nauki. Największe braki kadrowe występują w naukach technicznych (mechanika, energetyka, elektronika, informatyka), przyrodniczych (biochemia, biologia), ekonomicznych i prawnych. W tych dziedzinach wynagrodzenia w firmach są kilkukrotnie wyższe niż na uczelniach, co utrudnia znalezienie kandydatów do pracy dydaktycznej i naukowej.

Długa ścieżka rozwoju naukowego, obejmująca doktorat, habilitację i tytuł profesora, trwa średnio około 12-15 lat. Na rynku pracy młody doktor może otrzymać wynagrodzenie na poziomie 1,2 do 1,5 średniej krajowej już po 3-5 latach pracy, podczas gdy na uczelni osiągnięcie takiego poziomu zarobków wymaga dłuższego czasu.

Na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu w 2026 roku przeprowadzono dziewięć konkursów na stanowiska nauczycieli akademickich, z czego dwa nie zakończyły się zatrudnieniem kandydata. Dotyczyło to Katedry Rachunkowości, Sprawozdawczości i Analizy Finansowej oraz Katedry Rachunku Kosztów, Zarządzania Podatkami i Controllingu. Powodem były braki kandydatów spełniających wymagania dotyczące kompetencji specjalistycznych lub dorobku naukowego.

W 2024 roku na tej uczelni zatrudniono 41 wykładowców, a odeszło 67. W 2025 roku zatrudniono 46 osób, a odeszło 68. W 2026 roku zatrudniono 49 pracowników, a odeszło 47. Odejścia obejmują m.in. przejścia na emeryturę, zakończenie umów na czas określony, rozwiązania stosunku pracy z inicjatywy pracownika oraz inne przypadki zakończenia zatrudnienia. Uczelnia nie stosuje zasady automatycznego zastępowania każdej osoby odchodzącej nowym pracownikiem. Decyzje o rekrutacji uwzględniają aktualny i przyszły zakres zadań oraz możliwości organizacyjne jednostki.

Według danych GUS na koniec 2024 roku w gospodarce narodowej pracowało 94,9 tys. nauczycieli akademickich, których średni wiek wynosił 49 lat. Kobiety stanowiły 49,6 proc. tej grupy. Niskie wynagrodzenia w szkolnictwie wyższym powodują trudności ze znalezieniem kandydatów na stanowiska asystenta lub adiunkta badawczo-dydaktycznego. W Akademickiej Bazie Ogłoszeń w województwie mazowieckim było 80 konkursów na te funkcje.

Wykładowcy często pracują na dwa etaty, drugi etat realizując na podstawie umów cywilno-prawnych. Uczelnie coraz częściej zatrudniają pracowników posiadających prawo do emerytury. Niskie wynagrodzenia i przeciążenie pracą powodują odejścia z pracy, zwłaszcza wśród młodych pracowników nauki. W odpowiedzi uczelnie zwiększają liczebność grup wykładowych i ćwiczeniowych, co wpływa na obniżenie jakości dydaktyki.

Opisane dane dotyczące liczby ofert pracy, wynagrodzeń, wieku kadry akademickiej oraz problemów z rekrutacją i zatrzymaniem pracowników obrazują aktualną sytuację na polskich uczelniach wyższych. Występują różnice między dużymi ośrodkami akademickimi a uczelniami regionalnymi, a także między poszczególnymi dziedzinami nauki. Polityka kadrowa uczelni uwzględnia indywidualne potrzeby jednostek oraz prognozy demograficzne.