Pięć czynników wpływających na wzrost cen paliw w Europie

Ceny paliw w Europie osiągają rekordowo wysokie poziomy, co wynika z kilku globalnych czynników wpływających na rynek ropy i produktów ropopochodnych. W piątek 21 sierpnia 2026 roku maksymalne ceny detaliczne paliw w Polsce zostały ustalone na poziomie 6,52 zł za litr benzyny 95, 7,33 zł za litr benzyny 98 oraz 7,56 zł za litr oleju napędowego. Podwyżki te są efektem sytuacji na światowym rynku paliw, gdzie cena baryłki ropy Brent wzrosła do 94 dolarów, co jest najwyższym poziomem od trzech tygodni.

Wpływ sytuacji na światowym rynku ropy

Jednym z kluczowych czynników wpływających na ceny paliw jest sytuacja na globalnym rynku ropy. Każde zdarzenie na tym rynku przekłada się bezpośrednio na ceny ropy surowej, a w konsekwencji na ceny produktów rafinowanych. Szczególnie silny wzrost cen dotyczy paliw rafinowanych, takich jak diesel, którego ceny w Europie są obecnie o ponad 70 proc. wyższe niż w lutym 2026 roku.

Zależność Europy od państw Zatoki Perskiej

Europa stała się bardziej zależna od państw Zatoki Perskiej w zakresie dostaw niektórych produktów pochodnych ropy, zwłaszcza paliw lotniczych oraz paliwa do silników diesla. Zmiana ta wynika ze zmiany koszyka dostaw w ostatnich latach, kiedy to Europa praktycznie całkowicie zrezygnowała z importu ropy i produktów pochodnych z Rosji. Wcześniej średnie destylaty były produkowane w europejskich rafineriach głównie z ropy rosyjskiej. Luka powstała po rezygnacji z rosyjskich dostaw została w dużej mierze uzupełniona przez dostawy z państw Zatoki Perskiej, gdzie rafinerie produkowały paliwa głównie na potrzeby europejskie, co miało wpływ na ogólną podaż na rynku.

Konflikt w Zatoce Perskiej i jego skutki

Kryzys związany z konfliktem w Zatoce Perskiej jest kolejnym czynnikiem wpływającym na ceny paliw. Niepewność związana z tym konfliktem oddziałuje na rynek, a każde wydarzenie, nawet takie, które w czasach stabilności byłoby ignorowane, obecnie może wywoływać zwyżki cen surowej ropy. Przykładem jest sytuacja, gdy Donald Trump przedstawił mapę z Cieśniną Ormuz jako częścią terytorium USA, co w obecnym okresie niepewności wywołało wzrost cen.

Wpływ wojny na Ukrainie na rynek paliw

Trwająca wojna Rosji przeciwko Ukrainie oraz działania obronne Ukrainy mają wpływ na rynek naftowy. Ukraińskie ataki dronowe skierowane m.in. na rafinerie, terminale eksportowe i bazy paliwowe ograniczają możliwości eksportowe Rosji. To czasowo zaburza równowagę na rynku i przekłada się na ceny paliw w Europie, nawet jeśli paliwo to nie jest bezpośrednio importowane z Rosji.

Zmiany w europejskim sektorze rafineryjnym i koszty transportu

W związku z transformacją energetyczną część rafinerii w Europie jest zamykana, co powoduje spadek możliwości przerobu ropy na miejscu. W efekcie Europa staje się coraz bardziej zależna od importu produktów ropopochodnych. Dotychczas produkty te sprowadzano ze stosunkowo bliskich krajów, jednak obecnie importuje się je nawet ze Stanów Zjednoczonych, co zwiększa koszty transportu i wpływa na ceny paliw.

Reakcje i działania regulacyjne

W odpowiedzi na wzrost cen paliw polski rząd podejmuje działania mające na celu ograniczenie ich wpływu na konsumentów. W połowie sierpnia 2026 roku weszła w życie nowelizacja rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki, która obniża stawkę VAT na benzyny i olej napędowy z 23 proc. do 8 proc. Obniżka ta obowiązuje od 17 do 31 sierpnia i jest kontynuacją pakietu Ceny Paliwa Niżej (CPN), który wcześniej obowiązywał od końca marca do końca czerwca 2026 roku. Pakiet CPN obejmował obniżoną stawkę VAT na niektóre paliwa oraz ustalanie cen maksymalnych na stacjach benzynowych. W ramach tego programu wprowadzono również czasową obniżkę akcyzy na paliwa do połowy czerwca. Koszt dotychczasowego programu CPN wyniósł około 4,7 mld zł, a wznowienie obniżki VAT na ostatnie dwa tygodnie sierpnia ma kosztować budżet państwa 495 mln zł.

Magazynowanie ropy i ograniczanie popytu

Ekspertka z Ośrodka Studiów Wschodnich wskazała na możliwość magazynowania ropy oraz działań ograniczających popyt jako narzędzia reagowania na sytuację na rynku paliw. Zwróciła uwagę, że magazyny w Europie nie mają idealnej struktury, ponieważ istnieje wymóg magazynowania ropy lub paliw, ale nie jest określone, jaka ma być struktura tych zapasów i czy mają być magazynowane konkretne paliwa. W Unii Europejskiej prowadzone są prace mające na celu lepsze zdefiniowanie obowiązków magazynowych i zapewnienie buforów stabilizujących dostawy.

Wzrost cen paliw w Europie jest efektem złożonych czynników, w tym sytuacji na rynku ropy, zmian w strukturze dostaw, konfliktów geopolitycznych oraz działań regulacyjnych. Wprowadzone przez polski rząd obniżki podatków dotyczą częściowego złagodzenia skutków tych zmian dla konsumentów.