Nowe przepisy umożliwiają transkrypcję zagranicznych małżeństw jednopłciowych w Polsce

W niedzielę weszło w życie rozporządzenie ministra cyfryzacji dotyczące wzorów dokumentów wydawanych w zakresie rejestracji stanu cywilnego. Przepisy umożliwiają dokonanie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych w każdym Urzędzie Stanu Cywilnego w Polsce. Zmiany wprowadziły trzy różne formy dokumentów, uwzględniające małżeństwa kobiety i mężczyzny, kobiety i kobiety oraz mężczyzny i mężczyzny.

Nowe wzory dokumentów rejestracji stanu cywilnego

Rozporządzenie ministra cyfryzacji wprowadza zmodyfikowane wzory dokumentów, takich jak odpis zupełny aktu małżeństwa, odpis skrócony aktu małżeństwa oraz zaświadczenie o danych zawartych lub nie w rejestrze stanu cywilnego. Wzory te zostały dostosowane tak, aby odpis aktu małżeństwa zawartego poza granicami Polski zawierał widoczną informację o tym fakcie. W rubrykach dokumentów pojawiły się odpowiednie określenia uzupełniające dotychczasowe nazwy „dane kobiety” i „dane mężczyzny”, uwzględniające małżeństwa jednopłciowe.

Podstawa prawna zmian – orzeczenia TSUE i NSA

Opracowanie nowych regulacji było konieczne po orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. W marcu 2026 roku NSA nakazał urzędowi stanu cywilnego dokonanie transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego w Berlinie przez Jakuba Cupriaka-Trojana i Mateusza Trojana. NSA podkreślił, że techniczne niedostosowanie systemu teleinformatycznego rejestracji stanu cywilnego nie zwalnia organu administracji z obowiązku wykonania wyroku.

Wcześniej, w 2023 roku, NSA skierował pytanie prejudycjalne do TSUE, który w listopadzie 2025 roku orzekł, że państwo członkowskie Unii Europejskiej ma obowiązek uznać małżeństwo pary tej samej płci zawarte legalnie w innym kraju UE, nawet jeśli prawo tego państwa nie przewiduje takiego typu związków.

Praktyczne wdrożenie transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych

W maju 2026 roku akt małżeństwa Trojanów został jako pierwszy w Polsce akt małżeństwa jednopłciowego przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Dokonał tego warszawski Urząd Stanu Cywilnego mimo braku obowiązującego rozporządzenia. Wówczas dane jednego małżonka wpisano w rubryce „mężczyzna”, a drugiego w rubryce „kobieta”. W międzyczasie NSA wydał podobne wyroki dotyczące aktów małżeństwa kolejnych par jednopłciowych.

Proces legislacyjny i wprowadzenie rozporządzenia

Pełna realizacja wytycznych TSUE oraz wprowadzenie procedury transkrypcji wymagały zmian legislacyjnych. Projekt rozporządzenia podpisał w maju 2026 roku wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, a następnie kontrasygnatę złożył szef Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcin Kierwiński. Rozporządzenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw 22 maja 2026 roku, a trzymiesięczne vacatio legis pozwoliło na przeprowadzenie zmian w systemie rejestracji stanu cywilnego, umożliwiających transkrypcję według nowych zasad.

Wicepremier Gawkowski zaznaczył, że po wejściu w życie rozporządzenia transkrypcja będzie możliwa w każdym urzędzie stanu cywilnego w Polsce bez konieczności oczekiwania na wyroki sądów administracyjnych. Podkreślił również, że rozporządzenie obowiązuje wszystkie urzędy i wyraził nadzieję, że każdy urzędnik będzie respektował to prawo.

Reakcje społeczne i polityczne na nowe przepisy

Opublikowanie rozporządzenia wywołało sprzeciw niektórych włodarzy gmin, w tym burmistrza Zakopanego Łukasza Filipowicza, który zapowiedział, że zakopiański urząd będzie odmawiał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Burmistrz podkreślił, że nowe przepisy nie zmieniają konstytucji.

W internecie pojawiły się informacje o szkoleniach dla pracowników Urzędów Stanu Cywilnego z całej Polski dotyczących odmowy transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych.

W odpowiedzi na rozporządzenie przewodniczący rady Episkopatu ds. rodziny arcybiskup Wiesław Śmigiel wyraził „troskę i niepokój” wobec kolejnych działań i interpretacji prawnych dotyczących rozumienia małżeństwa. Przypomniał, że według konstytucji małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny, który znajduje się pod ochroną i opieką państwa, a żadne ustawy ani interpretacje prawne nie mogą być sprzeczne z konstytucją. Zaznaczył, że szacunek wobec każdej osoby nie oznacza rezygnacji z prawdy o małżeństwie, którą Kościół głosi od początku, i zaapelował o odpowiedzialność za prawo, przyszłość polskiej rodziny oraz zachowanie konstytucyjnego i moralnego fundamentu Polski.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i kontrowersje prawne

Rozporządzenie zostało zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego przez posłów reprezentowanych przez Marcina Warchoła z Prawa i Sprawiedliwości. Pod koniec lipca 2026 roku Trybunał orzekł o zakresowej niekonstytucyjności rozporządzenia, które pozwalało m.in. na transkrypcję aktów małżeństw jednopłciowych. Sędzia TK Stanisław Piotrowicz uzasadnił orzeczenie stwierdzeniem, że czynność transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa może dotyczyć tylko małżeństwa odpowiadającego konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności, czyli małżeństwa kobiety i mężczyzny.

Rzecznik rządu Adam Szłapka ocenił, że nie jest to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ działania TK w obecnej formule są obarczone wadą prawną.

Opinie społeczne na temat transkrypcji małżeństw jednopłciowych

Badanie CBOS dla Polskiej Agencji Prasowej, przeprowadzone w dniach 18–20 maja 2026 roku, wykazało, że 45 proc. Polaków uważa, iż transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą jest krokiem „w dobrą stronę”. Równocześnie taki sam odsetek osób był przeciwnego zdania. Poparcie dla transkrypcji było wyższe wśród kobiet (52 proc.) niż wśród mężczyzn (36 proc.).

Wprowadzone przepisy i towarzyszące im orzeczenia sądowe oraz reakcje społeczne i polityczne pokazują złożoność i kontrowersje związane z uznawaniem zagranicznych małżeństw jednopłciowych w Polsce. Nowe regulacje formalizują możliwość transkrypcji tych aktów w urzędach stanu cywilnego, a ich stosowanie jest przedmiotem dyskusji i sporów prawnych.