W latach 70. w Polsce działało około 18 tysięcy spółdzielni uczniowskich, dziś ich liczba spadła do około 400. Od 1 września obowiązują nowe przepisy regulujące zasady tworzenia i funkcjonowania spółdzielni uczniowskich w szkołach. Spółdzielnie uczniowskie prowadzą różnorodne działalności, od sklepików po produkcję miodu, a ich roczne obroty mogą sięgać nawet 200 tys. zł.
Obecny stan i działalność spółdzielni uczniowskich w Polsce
Spółdzielnie uczniowskie najczęściej prowadzą szkolne sklepiki, ale ich działalność jest znacznie szersza. Przykładem jest spółdzielnia w zespole szkół rolniczych w okolicach Konina, która prowadzi pasiekę i produkuje miód. W środowiskach polonijnych, na przykład w Dublinie, działają dwie spółdzielnie przy jednej ze szkół – jedna zajmuje się sklepikiem, a druga wytwarzaniem i sprzedażą własnych wyrobów podczas wydarzeń szkolnych.
Największe spółdzielnie uczniowskie mogą osiągać roczne obroty sięgające prawie 200 tysięcy złotych. Takie wyniki notują duże zespoły szkół, gdzie liczba potencjalnych klientów jest znaczna. Członkowie spółdzielni liczą od około ośmiu osób w najmniejszych organizacjach do blisko stu w największych.
Nowe regulacje prawne i zasady funkcjonowania spółdzielni uczniowskich
Od 1 września obowiązują przepisy prawa oświatowego, które wprowadzają jasne zasady tworzenia i działania spółdzielni uczniowskich w szkołach. Spółdzielnię może założyć co najmniej pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat. W przypadku niepełnoletnich wymagana jest pisemna zgoda rodziców. Założyciele przygotowują projekt statutu i zwracają się o zgodę do dyrektora szkoły, który wyznacza nauczyciela opiekuna spółdzielni, pod warunkiem jego zgody na pełnienie tej funkcji.
Spółdzielnia uczniowska nie posiada osobowości prawnej, nie jest wpisywana do Krajowego Rejestru Sądowego i nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu prawa przedsiębiorców. Może jednak działać podobnie do małej firmy – prowadzić sklepik, świadczyć usługi, wytwarzać i sprzedawać produkty oraz organizować przedsięwzięcia edukacyjne, społeczne i kulturalne. Prowadzi uproszczoną ewidencję finansową.
Członkowie spółdzielni płacą wpisowe, które nie może przekraczać 10 zł i nie podlega zwrotowi. Uczniowie nie otrzymują wynagrodzenia za pracę, a wypracowana nadwyżka finansowa pozostaje w spółdzielni i jest przeznaczana na realizację celów statutowych. Władze spółdzielni stanowią walne zgromadzenie członków, zarząd oraz komisja rewizyjna. Uczniowie sami wybierają swoje władze i podejmują decyzje, ucząc się w praktyce zarządzania, odpowiedzialności i współpracy.
Historia i znaczenie spółdzielczości uczniowskiej w Polsce
Spółdzielczość uczniowska w Polsce ma długą tradycję. Już w 1912 roku Roman Kluge, nauczyciel z Mińska Mazowieckiego, założył jedną z pierwszych spółdzielni uczniowskich i dwa lata później wydał podręcznik dotyczący prowadzenia takich organizacji. W okresie międzywojennym spółdzielczość szkolna cieszyła się dużą popularnością, a podręcznik Klugego doczekał się trzech wydań w nakładzie 20 tysięcy egzemplarzy.
W latach 70. i 80. XX wieku ruch spółdzielczy w szkołach był wspierany przez spółdzielnie produkcyjne i rolnicze, które stanowiły fundament społecznej gospodarki w Polsce Ludowej. Po przemianach ustrojowych w 1989 roku wiele z tych organizacji upadło, co wpłynęło na spadek liczby spółdzielni uczniowskich. Wcześniej spółdzielnie uczniowskie działały pod patronatem lokalnych organizacji spółdzielczych, które po zmianach zaczęły zanikać. W szkołach sklepiki szkolne zaczęto wynajmować zewnętrznym ajentom, co było wygodne dla placówek, ale ograniczało rozwój spółdzielczości uczniowskiej.
Współczesne spółdzielnie uczniowskie działają bez wynagrodzeń dla opiekunów i mają niskie koszty stałe. Przykładem jest spółdzielnia z 1912 roku, która inwestowała, pokrywała straty i przeznaczała środki na rozwój. W bilansie tej spółdzielni znajduje się także zapis o wydatku na mszę, co miało służyć promocji spółdzielni w przestrzeni publicznej.
W ostatnich latach środowiska spółdzielcze zabiegały o uregulowanie prawne działalności spółdzielni uczniowskich, co zostało uwzględnione w nowelizacji prawa oświatowego. Celem było usunięcie wątpliwości dotyczących prowadzenia takiej działalności przez szkoły i nauczycieli oraz wsparcie rozwoju spółdzielczości wśród młodzieży.
Pełne prawa członkowskie w spółdzielni uczniowskiej przysługują uczniom od 13. roku życia. Trwają prace nad umożliwieniem udziału młodszym dzieciom w działalności spółdzielni, choć bez pełnych praw członkowskich, ze względu na przepisy prawa cywilnego.
Spółdzielnie uczniowskie funkcjonują także w innych krajach jako forma praktycznej nauki ekonomii i przedsiębiorczości.
Materiał przedstawia najważniejsze informacje dotyczące obecnego stanu, działalności oraz regulacji prawnych spółdzielni uczniowskich w Polsce. Uwzględnia również historyczne aspekty rozwoju tego ruchu oraz przykłady współczesnych inicjatyw uczniowskich.
Komentarze
Linki do innych stron WWW w komentarzach są niedozwolone i takie komentarze są automatycznie odrzucane.