NASA wystrzeliła teleskop Nancy Grace Roman do badania tajemnic kosmosu

NASA rozpoczęła nową misję kosmiczną, wystrzeliwując teleskop Nancy Grace Roman, który będzie badał fundamentalne zagadki astrofizyki i kosmologii. Teleskop wystartował 30 sierpnia 2026 roku z Centrum Kosmicznego Kennedy'ego na Florydzie na pokładzie rakiety SpaceX Falcon Heavy. Projekt wart około 4 miliardów dolarów amerykańskich (3,4 miliarda euro) ma trwać pięć lat, z możliwością przedłużenia misji o kolejne pięć lat, jeśli wystarczy paliwa.

Teleskop Nancy Grace Roman zostanie umieszczony w punkcie orbitalnym Lagrange'a L2, oddalonym o około 1,6 miliona kilometrów od Ziemi, gdzie będzie prowadził obserwacje kosmosu. Przez pierwsze 90 dni po starcie planowane jest przeprowadzenie testów i przygotowanie instrumentów do pracy naukowej. Pierwsze wysokorozdzielcze zdjęcia mają zostać przesłane przed końcem 2026 roku.

Cel misji i możliwości teleskopu Nancy Grace Roman

Teleskop został zaprojektowany do badania ciemnej energii i ciemnej materii, dwóch niewidocznych składników wszechświata, które według szacunków stanowią odpowiednio około 68% i 27% jego zawartości. Zwykła materia, obejmująca gwiazdy, planety i gaz, stanowi około 5% wszechświata.

Misja obejmuje stworzenie najbardziej szczegółowej trójwymiarowej mapy wszechświata, obejmującej ponad dwa miliardy galaktyk. Główny przegląd nieba zaplanowano na ponad rok. Teleskop będzie również testował teorię grawitacji na ogromnych skalach oraz prowadził poszukiwania egzoplanet, czyli planet poza Układem Słonecznym. Oczekuje się, że odkryje tysiące nowych egzoplanet i dostarczy pierwsze statystyczne dane dotyczące systemów planetarnych podobnych do naszego.

Instrument posiada główne zwierciadło o średnicy 2,4 metra, takie samo jak teleskop Hubble'a. Teleskop Nancy Grace Roman ma znacznie szersze pole widzenia i może szybciej skanować niebo. Według naukowców, teleskop jest w stanie w ciągu miesiąca przeprowadzić obserwacje całej Drogi Mlecznej, podczas gdy Hubble potrzebowałby na to około stu lat.

NASA porównuje teleskop Roman do szerokokątnego obiektywu aparatu fotograficznego, podczas gdy teleskop Jamesa Webba, uruchomiony w 2021 roku, jest porównywany do obiektywu z zoomem. Webb skupia się na głębokich, bardzo czułych obserwacjach, pozwalających badać odległe i rzadkie obiekty we wczesnym wszechświecie, natomiast Roman dostarcza panoramiczne, szerokie widoki nieba.

Historia i znaczenie misji

Teleskop Nancy Grace Roman pierwotnie powstał jako projekt satelity szpiegowskiego w ramach Narodowego Biura Rozpoznania (NRO) Stanów Zjednoczonych. Program ten został anulowany z powodu przekroczenia budżetu, a w 2012 roku NRO przekazało teleskop NASA, która przekształciła go w obserwatorium kosmiczne.

Misja teleskopu została uratowana przez Kongres Stanów Zjednoczonych, mimo prób administracji prezydenta Donalda Trumpa, które miały na celu ograniczenie lub anulowanie finansowania projektu. Start teleskopu nastąpił dziewięć miesięcy przed planowanym terminem.

Podczas konferencji prasowej po starcie NASA Administrator Jared Isaacman określił teleskop Roman jako przyszłe „domowe nazwisko” wśród wielkich instrumentów astronomicznych. Julie McEnery, starszy naukowiec projektu, podkreśliła, że teleskop będzie w stanie przeprowadzać szybkie i szerokie obserwacje, które uzupełnią dane z teleskopów Hubble'a i Jamesa Webba.

Teleskop będzie również obserwował zjawiska takie jak czarne dziury pochłaniające gwiazdy oraz zmienne obiekty astronomiczne, w tym planety przechodzące przed gwiazdami, supernowe i gwiazdy zmienne. Obserwacje prowadzone będą w bliskiej podczerwieni, długości fali, które są w dużym stopniu blokowane przez atmosferę Ziemi.

W ciągu jednego dnia teleskop Roman będzie przesyłał na Ziemię około 1,4 terabajta danych, co stanowi ogromną ilość informacji do analizy przez zespoły naukowców.

Misja teleskopu Nancy Grace Roman obejmuje dostarczenie nowych danych dotyczących struktury i ewolucji wszechświata oraz poszukiwanie planet podobnych do Ziemi w innych układach gwiezdnych.