IRIS2 – europejska konstelacja satelitów dla bezpieczeństwa i niezależności

Europa potrzebuje własnych rakiet i konstelacji satelitarnych, które zapewnią niezależność i suwerenność w dostępie do bezpiecznej łączności. W tym celu powstaje projekt IRIS2 – europejska konstelacja satelitów, która ma służyć przede wszystkim instytucjom publicznym Unii Europejskiej, a także oferować usługi komercyjne dla obywateli i firm. Polska jest jednym z aktywnych uczestników tego przedsięwzięcia, planując inwestycję przekraczającą 600 mln euro.

IRIS2 to system wieloorbitalny, obejmujący satelity na niskiej (LEO) i średniej orbicie okołoziemskiej (MEO). W ramach projektu planowane jest wystrzelenie co najmniej sześciu dużych satelitów na średniej orbicie oraz co najmniej sześciu mniejszych na niskiej orbicie, a także rozwój naziemnej infrastruktury systemu. Konstelacja ma umożliwić bezpieczną wymianę informacji między instytucjami rządowymi i agencjami państwowymi, zapewniając przewidywalność i suwerenność względem podmiotów spoza UE.

Uczestnicy i cele projektu IRIS2

Projekt IRIS2 jest realizowany przez Komisję Europejską w formule partnerstwa publiczno-prywatnego oraz umowy koncesyjnej. Wybrane konsorcjum SpaceRISE tworzą luksemburski SES, francuski Eutelsat oraz hiszpański Hispasat. W zespole wykonawczym biorą udział także Deutsche Telekom, Airbus, OHB, Thales Alenia Space, Telespazio i Orange.

Polska, jako jeden z krajów Unii Europejskiej, zdecydowała się na znaczący wkład finansowy w wysokości około 2,8 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy (KPO), co przekłada się na ponad 600 mln euro. Dzięki temu możliwe jest zwiększenie liczby satelitów w konstelacji ponad pierwotne plany.

Creotech Instruments S.A., największa polska firma sektora kosmicznego, uczestniczy w projekcie jako dostawca satelitów. Firma rozwija platformę satelitarną HyperSat, wykorzystywaną do budowy satelitów telekomunikacyjnych, obserwacyjnych i naukowych. IRIS2 jest jednym z programów, do których Creotech planuje dostarczać satelity zgodnie ze swoją strategią na lata 2026-2029.

Znaczenie i perspektywy rozwoju polskiego sektora kosmicznego

IRIS2 ma służyć przede wszystkim instytucjom publicznym, takim jak Państwowa Straż Pożarna, Policja czy Straż Graniczna, zapewniając im niezależną i bezpieczną łączność, także w sytuacjach kryzysowych, gdy lokalna infrastruktura może być niedostępna. Równocześnie system będzie oferował usługi komercyjne dla obywateli i firm w UE.

Planowane jest wyniesienie pierwszych satelitów na orbitę w 2029 roku, a uruchomienie części usług przewidziano na 2030 rok. Pełna operacyjność systemu będzie osiągana etapami, z uwzględnieniem planowej wymiany i uzupełniania satelitów w kolejnych latach.

Polski sektor kosmiczny rozwija się dynamicznie. Creotech Instruments zatrudnia ponad 300 osób i planuje zwiększyć moce produkcyjne do ponad 40 satelitów rocznie od 2029 roku, angażując polskich partnerów i dostawców. Polska dysponuje obecnie trzema satelitami PIAST, satelitami obserwacyjnymi zarządzanymi przez Wojskową Akademię Techniczną, a także satelitami wojskowymi i naukowymi, w tym konstelacją Mikroglob dla Sił Zbrojnych RP oraz programem CAMILA dla administracji państwowej.

W Polsce istnieje dobrze wykształcona kadra inżynierska, a także specjaliści powracający z zagranicy, co wspiera rozwój sektora kosmicznego. Firma Creotech Instruments planuje także otwarcie pierwszych biur poza Polską, aby pozyskiwać talenty z zagranicy.

Europejska rakieta Ariane 6 oraz rozwijający się mniejsi europejscy dostawcy systemów wynoszenia satelitów mają stanowić podstawę dla wynoszenia satelitów IRIS2, zgodnie z założeniami programu, które przewidują korzystanie z dostawców europejskich.

Projekt IRIS2 jest traktowany jako strategiczna infrastruktura, której budowa i rozwój będą realizowane etapami, z planową wymianą satelitów i rozbudową systemu w kolejnych latach.