Inwestycje zagraniczne w Europie: przesunięcie na Wschód, dominacja kapitału Zachodu

Europa coraz wyraźniej dzieli się na dwie inwestycyjne mapy – Wschód przyciąga nowe fabryki i miejsca pracy, a Zachód pozostaje centrum kapitału o największej wartości.

W latach 2015–2025 obserwujemy przesunięcie zagranicznych inwestycji produkcyjnych na Europę Środkową i Wschodnią, gdzie rośnie liczba projektów i tworzonych miejsc pracy.

Największe projekty kapitałochłonne oraz własność międzynarodowego kapitału nadal koncentrują się na Zachodzie.

Przesunięcie inwestycji produkcyjnych na Europę Środkową i Wschodnią

Według danych European Investment Monitor firmy EY, w latach 2015–2025 zagraniczne inwestycje w Europie stopniowo przesuwały się na Wschód. W latach 2015–2023 Francja, Niemcy i Wielka Brytania odpowiadały za ponad 51 proc. wszystkich projektów inwestycyjnych w Europie, jednak w 2024 roku udział tej trójki spadł do 46 proc., a w 2025 roku do 42,4 proc. Oznacza to, że w ciągu dwóch lat tradycyjne inwestycyjne centrum Europy straciło niemal 9 punktów procentowych udziału.

W 2023 roku liczba nowych zagranicznych inwestycji produkcyjnych w Europie spadła o około 1 proc., z 1756 do 1743 projektów. Polska w tym czasie zanotowała wzrost liczby takich inwestycji o 17 proc., a Czechy i Węgry odnotowały wzrost o około 70 proc. W Polsce 229 zagranicznych inwestycji zapowiedziało powstanie 22 378 miejsc pracy, podczas gdy w Niemczech 733 projekty miały stworzyć 14 261 miejsc pracy.

W 2015 roku Europa Zachodnia przyciągała około 77 proc. wszystkich zagranicznych projektów inwestycyjnych w Europie, podczas gdy Europa Środkowa i Wschodnia miała około 23 proc. udziału. Region Europy Środkowej i Wschodniej odpowiadał jednak za połowę wszystkich nowych miejsc pracy tworzonych dzięki tym inwestycjom, co wynikało z przemysłowego charakteru projektów – 69 proc. inwestycji w tym regionie stanowiły inwestycje produkcyjne.

Dominacja kapitału Zachodu i rozwój inwestycji zagranicznych w Europie Środkowo-Wschodniej

Analiza wartości zagranicznych inwestycji zgromadzonych w poszczególnych krajach pokazuje, że w 11 państwach Europy Środkowej i Wschodniej łączna wartość inwestycji wzrosła w latach 2015–2025 ponad dwukrotnie, do 1,35 bln USD. W siedmiu gospodarkach Europy Zachodniej i Północnej wartość ta zwiększyła się o 45 proc., do 4,167 bln USD.

W poszczególnych krajach Europy Środkowej i Wschodniej wzrost wartości inwestycji był zróżnicowany. W Chorwacji wzrosła o około 170 proc., w Czechach o 141 proc., w Słowenii o 139 proc., w Rumunii o 130 proc., a w Polsce o 97 proc. W Niemczech wzrost wyniósł 24 proc., we Francji 50 proc., a w Austrii 49 proc.

W relacji do PKB udział zagranicznych inwestycji w 11 krajach Europy Środkowej i Wschodniej wynosił około 51 proc. w 2015 roku i około 49 proc. w 2025 roku. W Czechach udział ten wzrósł z 60 do 70 proc., w Słowenii z 28 do 36 proc., a w Chorwacji z 52 do 68 proc. W Polsce udział inwestycji zagranicznych w PKB spadł z 44 do 41 proc., a w Rumunii z 39 do 37 proc.

Wartość inwestycji zagranicznych dokonywanych przez krajowych inwestorów za granicą w 11 krajach Europy Środkowej i Wschodniej wzrosła z około 112 do 280 mld USD, czyli o 151 proc. W siedmiu gospodarkach Europy Zachodniej i Północnej wzrost ten wyniósł 46 proc., a wartość inwestycji zwiększyła się z 4,433 do 6,451 bln USD. Zachodnie centrum posiada więc za granicą ponad 20 razy więcej bezpośredniego kapitału przedsiębiorstw niż Europa Środkowa i Wschodnia.

Wskaźnik stosunku inwestycji zagranicznych dokonywanych przez krajowych inwestorów do inwestycji zagranicznych ulokowanych w danym kraju wynosi około 0,21 dla 11 krajów Europy Środkowej i Wschodniej. W poszczególnych krajach regionu wskaźnik ten wynosi 0,47 w Słowenii, 0,35 w Czechach, 0,11 w Polsce i 0,06 w Rumunii. Dekadę wcześniej wskaźnik ten wynosił około 0,17.

Według danych fDi Markets w latach 2019–2023 Europa Zachodnia przyciągnęła około 77 proc. wszystkich nowych zagranicznych inwestycji greenfield w Europie oraz 75 proc. ich łącznej wartości. W 2024 roku udział liczby projektów spadł do 75 proc., a udział wartości inwestycji wzrósł do 81 proc. W 2023 roku średnia deklarowana wartość nakładów kapitałowych na jeden projekt inwestycyjny osiągnęła najwyższy poziom od czasu światowego kryzysu finansowego.

W pierwszych dziewięciu miesiącach 2025 roku inwestorzy zapowiedzieli inwestycje o wartości 101 mld USD wyłącznie w centra danych w Europie Zachodniej, co stanowiło 56 proc. wszystkich deklarowanych nakładów kapitałowych związanych z zagranicznymi inwestycjami w tym regionie.

W ten sposób Europa Środkowa i Wschodnia staje się coraz ważniejszym miejscem produkcji i przyciąga kapitał, podczas gdy Europa Zachodnia pozostaje centrum własności międzynarodowego kapitału, zwłaszcza w przypadku megaprojektów o dużej wartości.