Fundacje apelują o wycofanie kandydatury Macieja Berka do Trybunału Konstytucyjnego

Dziewięć fundacji działających na rzecz praworządności wystosowało wspólne oświadczenie, w którym zaapelowały do Macieja Berka o wycofanie kandydatury na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego (TK). Organizacje zwróciły się również do Sejmu z prośbą o wybór kandydata, który zapewni niezależność i apolityczność tej instytucji.

Publikacja postanowienia prezydenta i zgłoszenie kandydatury

W Monitorze Polskim opublikowano postanowienie prezydenta o odwołaniu Macieja Berka z urzędu ministra ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu. Tego samego dnia na stronie Sejmu pojawiła się informacja, że Berek został zgłoszony jako kandydat na sędziego TK przez grupę posłów klubu Koalicja Obywatelska.

Fundacje sprzeciwiają się kandydaturze Berka

Pod krytycznym stanowiskiem wobec kandydatury Macieja Berka podpisały się następujące organizacje: Helsińska Fundacja Praw Człowieka (HFPW), Instytut Spraw Publicznych, Forum Obywatelskiego Rozwoju, Fundacja Panoptykon, Fundacja dla Polski/Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców, Fundacja im. Stefana Batorego, Fundacja Wolności, Lepsza Demokracja oraz Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Oświadczenie zostało udostępnione na stronie HFPW.

Kryzys Trybunału Konstytucyjnego i potrzeba odbudowy zaufania

Organizacje podkreśliły, że od 2015 roku Trybunał Konstytucyjny znajduje się w kryzysie. Według fundacji naprawa TK powinna obejmować nie tylko usunięcie nieprawidłowości, ale także odbudowę społecznego zaufania do tej instytucji. W oświadczeniu zaapelowano do Macieja Berka o wycofanie kandydatury w trosce o niezależność sądownictwa konstytucyjnego oraz do Sejmu o wybór kandydata gwarantującego niezależność i apolityczność. Zwrócono uwagę, że wybór powinien odbyć się w procedurze zapewniającej stopniową odbudowę zaufania do TK.

Powiązania polityczne Macieja Berka

Fundacje wskazały, że Maciej Berek do niedawna pełnił funkcję ministra w rządzie, a premier określał go mianem swojej „prawej ręki”. Organizacje zwróciły uwagę, że bliskie związki Berka z obecnymi władzami politycznymi mogą sprawić, iż jego wybór będzie odbierany jako polityczny, niezależnie od jego kwalifikacji prawniczych i osobistej uczciwości. Fundacje zaznaczyły, że wiele osób może odebrać to jako dalszą próbę upolitycznienia Trybunału Konstytucyjnego.

Stanowisko fundacji wobec naprawy TK

W ocenie fundacji metodą naprawy Trybunału Konstytucyjnego nie może być jego „odbicie” lub „przejęcie” przez kolejną większość rządzącą. Organizacje podkreśliły, że istnienie TK jako organu władzy sądowniczej ma sens jedynie wtedy, gdy jest on niezależnym arbitrem.

Ustawa o TK i standardy wyboru sędziów

Fundacje przypomniały, że prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o TK, jednak według nich zasadne byłoby, aby Sejm kierował się przyjętym przez siebie standardem ustanowionym w tej ustawie. Przewidywała ona m.in. rozwiązanie, zgodnie z którym osoby piastujące określone stanowiska polityczne nie mogły zostać wybrane w skład TK w okresie czterech lat od zaprzestania pełnienia tych funkcji.

Reakcje na apel fundacji

Rzeczniczka klubu parlamentarnego Koalicji Obywatelskiej Dorota Łoboda powiedziała na antenie RMF FM, że zapoznała się z listem fundacji. Oceniła, że jest to mocny apel od organizacji, które bardzo cenią. Wyraziła nadzieję, że Maciej Berek będzie miał okazję przekonać członkinie i członków tych organizacji do swojej kandydatury. Dodała, że na tym etapie kandydatura Berka nie będzie wycofana. Łoboda poinformowała również, że sama podpisała się pod kandydaturą Berka do TK, podkreślając, że ma on wszelkie kompetencje do zasiadania w Trybunale Konstytucyjnym i nie miała co do tego wątpliwości.

Wątpliwości prezydenckiego rzecznika

Rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz wyraził wątpliwości co do formalnych kompetencji Macieja Berka jako potencjalnego sędziego TK. Zwrócił uwagę, że Berek nie jest doktorem habilitowanym oraz nie wiadomo, czy wystarczająco długo był radcą prawnym. Maciej Berek zapowiedział, że odniesie się do tych kwestii podczas posiedzenia sejmowej komisji sprawiedliwości i praw człowieka, gdzie ma się odbyć opiniowanie kandydatów na stanowisko sędziego TK.

Planowane posiedzenie Sejmu i inni kandydaci

Ze wstępnego porządku obrad Sejmu wynika, że izba może zająć się wyborem sędziego TK na pierwszym powakacyjnym posiedzeniu, zaplanowanym od 2 września. Drugim kandydatem na stanowisko sędziego TK jest zgłoszony ponownie przez klub PiS Artur Kotowski.

Apel fundacji oraz reakcje polityczne stanowią element dyskusji na temat wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego i procedur mających zapewnić niezależność tej instytucji.