Friedrich Merz o relacjach transatlantyckich i gospodarce Niemiec w obliczu wyzwań międzynarodowych

Kanclerz Niemiec Friedrich Merz podczas spotkania z członkami CDU w Berlinie powiedział, że era bezwarunkowej przyjaźni między Europą a USA, trwająca od końca II wojny światowej, dobiegła końca w dającej się przewidzieć przyszłości. Podkreślił, że po drugiej stronie Atlantyku obserwuje się zmianę nastrojów politycznych oraz ocenę sojuszu transatlantyckiego, której wcześniej nie spodziewano się.

Wypowiedź ta nawiązuje do słów byłej kanclerz Angeli Merkel z 2017 roku, która w czasie pierwszej kadencji prezydenta Donalda Trumpa stwierdziła, że silne relacje transatlantyckie nawiązane po II wojnie światowej „w pewnym stopniu się skończyły”.

Relacje transatlantyckie i polityka wobec Iranu

Merz wcześniej krytykował strategię USA wobec wojny z Iranem. W kwietniu 2026 roku mówił, że Amerykanie najwyraźniej nie mają strategii dotyczącej zakończenia konfliktu z Iranem. Wskazywał, że w konfliktach nie wystarczy wiedzieć, jak do nich wejść, ale także jak z nich wyjść, przypominając zaangażowanie USA w Afganistanie i Iraku.

Jego stwierdzenie, że „cały naród” Amerykanów został „upokorzony” przez Iran, kiedy amerykańscy negocjatorzy zostali odesłani z Islamabadu bez rezultatu, wywołało oburzenie w USA. Reakcją prezydenta Donalda Trumpa było ogłoszenie wycofania około 5000 amerykańskich żołnierzy z Niemiec.

Wcześniej Merz był zaskoczony atakami USA i Izraela na Iran z 28 lutego 2026 roku, w których zginęły ważne osoby z irańskiego kierownictwa, w tym duchowy przywódca ajatollah Ali Chamenei, a także liczni cywile. Kanclerz nie wypowiedział się na temat zgodności tych ataków z prawem międzynarodowym, określając irański rząd jako „reżim terrorystyczny” i stwierdzając, że klasyfikacje prawne niewiele dadzą. Według niego Stany Zjednoczone i Izrael miały „dobre powody” do przeprowadzenia tych działań.

Po rozpoczęciu wojny z Iranem Niemcy doświadczyły wzrostu cen ropy i gazu, co osłabiło niemiecką koniunkturę. W polityce wewnętrznej spadło poparcie dla działań rządu i samego Merza, natomiast wzrosło dla partii AfD, która w niektórych kręgach jest postrzegana jako skrajnie prawicowa.

Merz podczas dyskusji z uczniami pod koniec kwietnia 2026 roku powiedział, że Stany Zjednoczone nie mają „naprawdę przekonującej strategii” w wojnie z Iranem, a irańskie kierownictwo „upokarza” USA. Po tej wypowiedzi prezydent Trump zarzucił mu brak wiedzy i krytykował sytuację gospodarczą Niemiec.

W maju 2026 roku podczas spotkania ministrów spraw zagranicznych NATO w Szwecji amerykański sekretarz stanu Marco Rubio powiedział, że rozczarowanie Trumpa zachowaniem sojuszników w wojnie z Iranem musi zostać poruszone na szczeblu szefów państw i rządów. Szczyt NATO w Ankarze w lipcu 2026 roku miał być jednym z najważniejszych w historii sojuszu.

Merz zgodził się, że po zakończeniu działań wojennych Niemcy wezmą udział w misji morskiej w cieśninie Ormuz, a niemiecki niszczyciel min jest już w gotowości, choć nie wiadomo, czy do misji dojdzie.

Stan niemieckiej gospodarki i nieobecność kanclerza

Kanclerz Merz w sierpniu 2026 roku wyraził przekonanie, że pod koniec roku nastąpi ożywienie gospodarcze po trzech latach recesji. Podczas konferencji prasowej po dwudniowym posiedzeniu gabinetu w pałacu Neuhardenberg w Brandenburgii apelował o porzucenie ponurych nastrojów i brak zaufania, zapowiadając, że Niemcy wyjdą z recesji i pojawi się nowa wiara w przyszłość.

W sierpniu 2026 roku wzrosły wskaźniki nastrojów gospodarczych, w tym indeks klimatu biznesowego Ifo, a PKB Niemiec w drugim kwartale 2026 roku zwiększył się o 0,3 proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem, mimo trudności związanych z wojną w Iranie. Merz prognozował, że w 2027 roku PKB Niemiec może wzrosnąć o 1 proc. lub więcej.

Podczas posiedzenia gabinetu głównym tematem były innowacje i konkurencyjność, ze szczególnym uwzględnieniem wykorzystania sztucznej inteligencji w różnych sektorach, takich jak przemysł, rzemiosło, małe i średnie firmy, przemysł zbrojeniowy czy medycyna. Merz określił sztuczną inteligencję jako katalizator zmian i nowoczesności w Niemczech, zapowiadając nową „rewolucję” gospodarczą.

Jednym z przedmiotów sporów politycznych jest planowana reforma systemu emerytur. Merz odrzucił apele niektórych premierów landów o wycofanie się z planów ograniczenia możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w wieku 63 lat dla osób, które przez 45 lat opłacały składki. Podkreślił, że starzejące się społeczeństwo potrzebuje większej liczby pracowników na rynku pracy, a nie zachęt do wcześniejszego kończenia aktywności zawodowej. Zaznaczył jednak możliwość rozmów o szczególnych przypadkach osób wykonujących ciężkie zawody lub znajdujących się w trudnej sytuacji.

Od 29 lipca 2026 roku kanclerz Merz nie pojawił się publicznie. Nie przerwał urlopu nawet po incydencie z uzbrojonym dronem na lotnisku w Lipsku, który według doniesień medialnych miał związek z Rosją. Minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt przerwał urlop w związku z tym wydarzeniem, natomiast Merz pozostał na urlopie. Według medialnych spekulacji część urlopu spędził w swoim drugim domu nad jeziorem Tegernsee w Bawarii. Kanclerz pozostaje w kontakcie telefonicznym ze swoimi współpracownikami i ma pojawić się na rządowych spotkaniach w ostatnim tygodniu sierpnia.

W niemieckich mediach pojawiły się różne oceny dotyczące przedłużającej się nieobecności kanclerza. Portal „Der Spiegel” zwrócił uwagę na kontrast między urlopem Merza a jego wcześniejszymi apelami o większą pracowitość obywateli. Z kolei dziennik „Die Welt” bronił powściągliwości kanclerza, zastanawiając się nad obowiązkiem bieżącego reagowania na każdą publiczną debatę.

Przed urlopem Merz planował lekturę dokumentów dotyczących budżetu Unii Europejskiej oraz encykliki papieża Leona XIV „Magnifica humanitas”, poświęconej sztucznej inteligencji.

Wypowiedzi i działania kanclerza Merza w ostatnich miesiącach dotyczą zarówno relacji transatlantyckich, polityki wobec Iranu, jak i sytuacji gospodarczej Niemiec. Jego oceny i decyzje wywołują różnorodne reakcje w kraju i za granicą, a nieobecność publiczna budzi zainteresowanie mediów.