Fenomen giełdowy w Turcji: miliony indywidualnych inwestorów na Borsa İstanbul

Borsa İstanbul to giełda, która wyróżnia się na tle innych rynków wschodzących pod względem udziału inwestorów indywidualnych. Obecnie na tureckim parkiecie aktywnych jest 6,8 miliona inwestorów detalicznych, podczas gdy jeszcze pięć lat temu ich liczba wynosiła od 1 do 1,5 miliona. Inwestorzy indywidualni odpowiadają za 60-65% dziennych obrotów, które sięgają od 4 do 6 miliardów dolarów, co stanowi kwotę 200-250 miliardów lir tureckich dziennie. W tym samym czasie zagraniczne fundusze kontrolują około 30-35% rynku, podczas gdy pięć lat temu ich udział wynosił 60% obrotów, a krajowego detalu 30%.

Fizyczna sala notowań Borsa İstanbul jest obecnie pusta, ponieważ handel odbywa się elektronicznie i zdalnie. System BISTECH, rozwijany we współpracy z NASDAQ, obsługuje ponad 100 milionów zleceń dziennie z opóźnieniem liczonym w milisekundach. Giełda zatrudnia około 1500 osób, w tym blisko 800 programistów i specjalistów IT, którzy dbają o bezpieczeństwo systemów i odpierają ataki hakerskie. Dodatkowo giełda posiada centra danych w Ankarze, które mogą przejąć obsługę handlu w ciągu 3 godzin w razie katastrofy, co jest istotne ze względu na aktywność sejsmiczną regionu.

Przyczyny wzrostu popularności inwestorów indywidualnych

Według dyrektora ds. relacji międzynarodowych Borsa İstanbul, dr Mahmuta Aydoğmuşa, na wzrost liczby inwestorów indywidualnych wpłynęły trzy główne czynniki. Po pierwsze, pandemia COVID-19 spowodowała, że ludzie spędzający czas w domach zaczęli masowo instalować aplikacje do tradingu na smartfonach. Po drugie, kryptowalutowa bessa, która dotknęła wielu młodych inwestorów, skłoniła ich do przeniesienia aktywności na tradycyjny rynek akcji, postrzegany jako środowisko regulowane i relatywnie bezpieczniejsze. Po trzecie, polityka gospodarcza rządu tureckiego, polegająca na utrzymywaniu bardzo niskich stóp procentowych pomimo wysokiej inflacji, spowodowała, że trzymanie oszczędności w bankach oznaczało utratę siły nabywczej kapitału. W efekcie wielu obywateli zwróciło się ku giełdzie jako alternatywie dla ochrony oszczędności.

W Turcji obowiązuje zasada równego podziału akcji podczas debiutów giełdowych (IPO) dla inwestorów indywidualnych. Ponieważ na zapisy zgłasza się miliony osób, pojedynczy inwestor często otrzymuje jedynie jedną lub dwie akcje o wartości kilku dolarów. Dodatkowo inwestowanie na tureckiej giełdzie jest zwolnione z podatku od zysków kapitałowych dla obywateli Turcji.

Historia i ciekawostki związane z Borsa İstanbul

Historia zorganizowanego rynku finansowego w Turcji sięga połowy XIX wieku i jest związana z Wojną Krymską. Wówczas Imperium Osmańskie potrzebowało finansowania działań wojennych i wyemitowało pierwsze osmańskie obligacje rządowe, które sprzedawano na rynkach międzynarodowych. Handel tym długiem początkowo odbywał się nieformalnie w kawiarniach i herbaciarniach w dzielnicy Galata w Stambule. W 1873 roku powołano pierwszą oficjalną giełdę obligacji o nazwie Dersaadet Tahvilat Borsası, co w języku osmańskim oznacza "Dom Szczęścia" – jedną z tradycyjnych nazw Stambułu.

Na czele tej instytucji stanął gubernator Abidin Pasza, który napisał pierwszy turecki traktat o opcjach i derywatach, nazywając je "grami powietrznymi". W muzeum Borsa İstanbul można zobaczyć stare biuletyny giełdowe z końca XIX i początku XX wieku, zapisane pismem arabskim, gdyż reforma alfabetu tureckiego na łaciński miała miejsce dopiero w 1928 roku.

Przed wprowadzeniem cyfryzacji handel na giełdzie odbywał się na fizycznych tablicach, na których brokerzy ręcznie zapisywali oferty kupna i sprzedaży kredą. W 1994 roku doszło do incydentu, gdy ktoś przypadkowo zetrzeć zapisy na tablicy, co wywołało panikę na parkiecie. W odpowiedzi na to wprowadzono system z metalowymi klipsami i papierowymi zwojami, gdzie transakcje zapisywano niezmywalnym atramentem. System ten służył do pełnej cyfryzacji giełdy w 1995 roku.

Na Borsa İstanbul notowana jest także "wielka czwórka" tureckich klubów piłkarskich: Beşiktaş, Galatasaray, Fenerbahçe i Trabzonspor. Kursy ich akcji mogą się zmieniać w zależności od wydarzeń sportowych, takich jak strzelone bramki czy transfery zawodników.

Przed głównym wejściem na giełdę przez lata stała rzeźba byka, który patrzy w lustro, w którym odbija się niedźwiedź. Obecnie rzeźba znajduje się w nowej dzielnicy finansowej Stambułu.

Wszystkie te informacje przedstawiają obraz Borsa İstanbul jako rynku, który przeszedł znaczącą transformację od czasów fizycznych tablic notowań do nowoczesnej, elektronicznej giełdy z milionami inwestorów indywidualnych i miliardowymi obrotami.