Branża opieki długoterminowej w Polsce zmaga się z deficytem 50 tys. pracowników

W Polsce co najmniej 500 tysięcy osób potrzebuje świadczeń opieki długoterminowej, a sektor ten zmaga się z poważnym niedoborem kadrowym. Obecnie brakuje około 50 tysięcy opiekunów, a zapotrzebowanie na nowych pracowników w 2026 roku ma sięgnąć 47,3 tysiąca osób. Do 2035 roku liczba ta może wzrosnąć do około 100 tysięcy.

Skala niedoboru pracowników w opiece długoterminowej

Według danych Polskiego Stowarzyszenia Opieki Domowej (PSOD), braki kadrowe w branży opieki rosną z roku na rok. Jeszcze kilka lat temu informowano o deficycie około 20 tysięcy opiekunów, obecnie liczba ta wzrosła do 50 tysięcy. Sektor opieki funkcjonuje na granicy wydolności, a zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze zwiększa się przede wszystkim ze względu na starzenie się społeczeństwa.

Rodzaje poszukiwanych pracowników

Największe zapotrzebowanie dotyczy osób zapewniających bezpośrednią, codzienną opiekę. Wśród nich wymienia się opiekunów osób starszych, opiekunów domowych, opiekunów środowiskowych, opiekunów medycznych oraz pracowników domowej opieki osobistej. Ponadto brakuje lekarzy i pielęgniarek, którzy są niezbędni w sektorze opieki długoterminowej.

Znaczenie pracowników z zagranicy

Przez lata część niedoborów kadrowych uzupełniali pracownicy z zagranicy. Szczególnie widoczne było to w momencie, gdy do Polski przybyły Ukrainki uciekające przed wojną. Według Ady Zaorskiej, przewodniczącej PSOD, dzięki temu system opieki w Polsce jeszcze nie załamał się. Obecnie jednak pojawiają się problemy z uzyskaniem wiz dla osób chcących legalnie pracować jako opiekunowie, co utrudnia zapewnienie ciągłości opieki.

Wynagrodzenia w sektorze opieki

Stawki godzinowe oferowane opiekunom osób starszych i z niepełnosprawnościami w Polsce najczęściej wynoszą od 32 do 40 zł brutto. Dla porównania, w Niemczech stawki te sięgają od 15 do 20 euro za godzinę. Mimo rosnących standardów i wymagań wobec pracowników, zarobki w polskiej branży opieki pozostają niższe niż na zachodzie Europy.

Prace nad wykazem zawodów deficytowych i ich zawieszenie

Branża opieki liczyła na wprowadzenie wykazu zawodów deficytowych, który miał ułatwić legalne zatrudnianie pracowników spoza Unii Europejskiej, w tym opiekunów osób starszych, pielęgniarek i lekarzy. W czerwcu Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zawiesiło prace nad tym projektem. Polskie Stowarzyszenie Opieki Domowej oraz Krajowa Izba Domów Opieki wyraziły zaniepokojenie tą decyzją, wskazując, że zawieszenie pozbawia sektor narzędzia odpowiadającego na rosnące potrzeby kadrowe.

Priorytetowe zawody w sektorze opieki

Projekt rozporządzenia miał objąć priorytetowym trybem uzyskiwania zezwoleń na pracę ponad 300 zawodów, w tym opiekunów osób starszych, opiekunów w domach pomocy społecznej, opiekunek środowiskowych, opiekunów medycznych oraz pracowników domowej opieki osobistej. Zawieszenie prac nad tym aktem oznacza, że te zawody nie zostały formalnie uznane za deficytowe.

Potrzeba długofalowej strategii i zwiększenia atrakcyjności zawodu

Ada Zaorska podkreśla konieczność traktowania zawodów opiekuńczych jako strategicznie deficytowych. Wskazuje na potrzebę stworzenia przewidywalnej ścieżki legalnego zatrudniania cudzoziemców w tych zawodach. Ponadto zwraca uwagę na konieczność zwiększenia atrakcyjności zawodu poprzez podniesienie wynagrodzeń, poprawę warunków pracy, stabilność zatrudnienia oraz możliwości rozwoju zawodowego. Zaznacza także potrzebę inwestycji w kształcenie i przekwalifikowanie osób chcących podjąć pracę w opiece, a także aktywizację młodszych pokoleń oraz osób w wieku 50+.

Konsekwencje braków kadrowych dla rodzin

Braki kadrowe w branży opieki mogą skutkować przeniesieniem ciężaru opieki nad seniorami na ich rodziny, zwłaszcza na kobiety. Ada Zaorska wskazuje, że w praktyce może to oznaczać, iż młode, aktywne zawodowo kobiety będą musiały ograniczać pracę lub całkowicie z niej rezygnować, aby zająć się bliskimi. Zmiany mające porządkować system nie powinny pozbawiać seniorów dostępu do opieki i przerzucać jej ciężaru na rodziny.

Branża opiekuńcza ostrzega, że bez szybkich zmian luka kadrowa będzie się pogłębiać, a wraz ze starzeniem się społeczeństwa problem braku opiekunów może stać się coraz bardziej dotkliwy.