Bill Gates o zagrożeniach AI i wyzwaniach dla Polski oraz Europy

Bill Gates zwraca uwagę na potencjalne zagrożenia związane z rozwojem sztucznej inteligencji (AI), które nie wynikają z autonomicznych działań maszyn, lecz z możliwości, jakie AI daje ludziom o złych zamiarach. W najbardziej skrajnym scenariuszu wspomina o wydarzeniach, które mogłyby doprowadzić do śmierci nawet miliarda osób. Ostrzega, że nie chodzi tu o fantastyczne wizje superinteligencji, lecz o realne ryzyko wykorzystania AI do szybszego, tańszego i bardziej masowego wyrządzania szkód.

Gates podkreśla, że skala potencjalnego nadużycia AI jest tak duża, że nie można pozostawić kwestii bezpieczeństwa wyłącznie w rękach firm tworzących tę technologię. Wskazuje na potrzebę wprowadzenia obowiązkowych zabezpieczeń, państwowego nadzoru, współpracy z organami ścigania oraz jasnych zasad, których firmy nie mogłyby dowolnie zmieniać. Podobne stanowisko prezentują także twórcy zaawansowanych modeli AI, tacy jak OpenAI czy Anthropic, którzy mówią o konieczności zewnętrznych mechanizmów bezpieczeństwa.

Technologiczna zależność Europy i wyzwania w budowie własnych kompetencji AI

Europa stoi obecnie przed wyzwaniem budowy własnych, suwerennych zdolności w zakresie AI. Komisja Europejska w planie działania dotyczącym cyberbezpieczeństwa i AI podkreśla konieczność rozwijania infrastruktury oraz kompetencji na najwyższym światowym poziomie. W ramach tych działań powstają fabryki AI, planowane są gigafabryki oraz rozwijana jest infrastruktura EuroHPC, czyli europejski system komputerów dużej mocy obliczeniowej.

Jednak sama infrastruktura nie wystarczy. Europa musi dysponować odpowiednimi modelami, danymi, zespołami badawczymi, oprogramowaniem i kapitałem, aby przekształcić tę infrastrukturę w przewagę technologiczną. Tempo rozwoju AI jest liczone w miesiącach, podczas gdy europejskie programy inwestycyjne i budowa infrastruktury rozpisane są na lata. Przetarg na pierwsze gigafabryki ogłoszono pod koniec lipca, a ich budowa ma rozpocząć się w 2027 roku, z planowanym uruchomieniem około połowy 2028 roku. W tym czasie powstanie kilka kolejnych generacji modeli AI.

Przykładem technologicznej zależności jest czerwcowa dyrektywa eksportowa rządu USA, która zakazała dostępu do najnowszych modeli firmy Anthropic wszystkim obcokrajowcom, w tym europejskim użytkownikom. W efekcie modele te zostały wyłączone dla wszystkich klientów na blisko trzy tygodnie. To pokazuje, że nawet przestrzegając europejskich przepisów i posiadając legalny dostęp, użytkownicy mogą stracić możliwość korzystania z usług z powodu decyzji regulacyjnych podjętych poza Europą.

Bezpieczeństwo AI a kontrola nad technologią w Polsce i Europie

Bill Gates wskazuje, że bezpieczeństwo technologiczne nie może oznaczać jednostronnego rozbrojenia. Europa nie uznaje, że skoro istnieją przepisy dotyczące lotnictwa, nie potrzebuje własnego przemysłu lotniczego, ani że bezpieczeństwo energetyczne jest zbędne, jeśli można kupić energię za granicą. Podobnie ma się sprawa z AI – konieczne jest zachowanie zdolności samodzielnego działania.

W Polsce istnieją już pewne osiągnięcia w dziedzinie AI. Są dwie rodziny otwartych polskich modeli językowych – Bielik i PLLuM. Działają też ośrodki superkomputerowe oraz Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji w Dowództwie Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni, które wdraża AI w Siłach Zbrojnych i zbudowało własną, odizolowaną platformę AI dla resortu obrony. Polska dysponuje także wykwalifikowanymi architektami AI i młodymi naukowcami.

Jednak wielu specjalistów rozwija swoje kompetencje za granicą, a nakłady państwa na naukę i szkolnictwo wyższe wynoszą nieco ponad 1 proc. PKB. Łączne wydatki na badania i rozwój spadły w 2024 roku do 1,41 proc. PKB, podczas gdy średnia unijna wynosi 2,24 proc. Wydatki na obronność sięgają blisko 5 proc. PKB. Środowisko naukowe prowadzi akcję „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski”, domagając się zwiększenia nakładów na naukę do 3 proc. PKB do 2030 roku.

Gates podkreśla, że jeśli AI staje się elementem bezpieczeństwa, finansowanie nauki przestaje być jedynie wydatkiem na naukę, a staje się inwestycją w obronność, choć zapisaną w innej części budżetu. W ten sposób najlepsze rozwiązania AI mogą powstawać w kraju, a nie tylko za granicą.

W kontekście bezpieczeństwa istotne są także incydenty związane z AI, takie jak lipcowy atak na firmę Hugging Face, gdzie agenty AI wykorzystały podatności, uzyskały dostęp do infrastruktury i danych. Próby analizy ataku przy pomocy komercyjnych modeli AI były blokowane przez zabezpieczenia dostawców, co zmusiło Hugging Face do sięgnięcia po otwarty model GLM 5.2 pekińskiej firmy Z.ai, uruchomiony na własnej infrastrukturze bez ograniczeń.

Takie zdarzenia pokazują, że kontrola nad modelem, jego filtrami i zasadami dostępu jest istotna dla skutecznej obrony przed zagrożeniami wykorzystującymi AI. W przypadku infrastruktury krytycznej utrata dostępu do narzędzi AI może mieć poważniejsze konsekwencje niż dla zwykłego użytkownika.

W obliczu tych wyzwań Europa i Polska podejmują działania zmierzające do rozwoju własnych kompetencji, infrastruktury i regulacji w zakresie sztucznej inteligencji, aby zachować kontrolę nad technologią i zapewnić bezpieczeństwo swoich systemów.